Σχεσιακός, κοινωνικός εκφοβισμός

Πριν από λίγες μέρες είχαμε άλλη μια αυτοκτονία εφήβου στην Ελλάδα, ένα 14χρονο αγόρι, και για άλλη μια φορά ξεκινάμε την συζήτηση για το περίφημο bullying. Τον φυσικό και ψυχολογικό εκφοβισμό που δυστυχώς συναντάμε όλο και πιο συχνά στα σχολεία και είναι – επίσης δυστυχώς – παγκόσμιο φαινόμενο. Μια παγκόσμια έρευνα του 2014 από 80 μελετητές έδειξε ότι περίπου το 35% των παιδιών βιώνουν τον εκφοβισμό σε κάποιο σημείο της εφηβείας τους. Σαν να λέμε ότι σε μια τάξη 30 μαθητών δέκα νέοι έχουν πέσει θύμα εκφοβισμού.

Πάμε λοιπόν πάλι από την αρχή. Εκφοβισμός θεωρείται μια εκ προθέσεως επιβλαβής συμπεριφορά η οποία εκτελείται επανειλημμένα. Ο επαναλαμβανόμενος χαρακτήρας διακρίνει τον εκφοβισμό από άλλες μορφές σύγκρουσης ή επιθετικότητας. Υπάρχουν τέσσερις κύριοι τύποι συμπεριφορών εκφοβισμού: σωματική, λεκτική, διαδικτυακή και σχεσιακή ή κοινωνική.

ovi_greece_0718_003c.gifΑλλά αυτή τη φορά ας μην σταθούμε μόνο στους έφηβους αφού έτσι κι αλλιώς για το θέμα υπάρχουν – και θα υπάρξουν – εκατοντάδες άρθρα στον ελληνικό τύπο από εκατοντάδες ειδικούς και μη, ειδικά περιόδους που θρηνούμε θύμα. Ας δούμε για λίγο μια μορφή εκφοβισμού κοινή για ανήλικους και ενηλίκους, τον κοινωνικό/σχεσιακό εκφοβισμό.

Ο κοινωνικός/σχεσιακός εκφοβισμός είναι ίσως η λιγότερο γνωστή μορφή εκφοβισμού αλλά μία από τις πιο κοινές μορφές bullying και μπορεί να έχει και τα πιο επιζήμια αποτελέσματα από τις άλλες, πιο γνωστές μορφές εκφοβισμού. Ο κοινωνικός/σχεσιακός εκφοβισμός προκαλεί βλάβη καταστρέφοντας τις σχέσεις μεταξύ των ομότιμων μελών της κοινωνίας ή την κοινωνική θέση του ατόμου.

Αυτής της μορφής ο εκφοβισμός εκφράζεται κυρίως με τον κοινωνικό αποκλεισμό: ο θύτης δεν προσκαλεί συγκεκριμένα άτομα του περίγυρου του να συμμετάσχουν σε κοινές δραστηριότητες, ή διαδίδει φήμες, κουτσομπολιά και πολύ προσωπικές πληροφορίες ώστε ο κοινωνικός τους περίγυρος να τους αποφεύγει. Αυτός ο τύπος εκφοβισμού ονομάζεται έμμεσος, κοινωνικός ή συναισθηματικός εκφοβισμός.

Από τη δεκαετία του 1970, όταν ο ψυχολόγος Dan Olweus καθιέρωσε για πρώτη φορά τον τομέα έρευνας του εκφοβισμού πολλά στοιχεία έδειξαν ότι ο εκφοβισμός – κάθε μορφή εκφοβισμού – μπορεί να έχει πολύ αρνητικά αποτελέσματα σε ολόκληρη τη ζωή του θύματος. Η διαχρονική έρευνα έχει δείξει ότι αυτά τα αρνητικά αποτελέσματα μπορεί να διαρκέσουν μέχρι την ενηλικίωση, με επιπτώσεις που περιλαμβάνουν την κατάθλιψη και το άγχος. Παράλληλα, συχνά επικεντρωνόμαστε στο άτομο που είναι θύμα εκφοβισμού, αλλά η έρευνα έχει επίσης δείξει ότι ακόμα κι εκείνοι που ασκούν εκφοβισμό σε νεαρή ηλικία, θα αντιμετωπίσουν σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα αργότερα.

Στο θέμα όμως που έχουν γίνει οι λιγότερες έρευνες είναι στον κοινωνικό/σχεσιακό εκφοβισμό. Χωρίς καμιά δόση υπερβολής σκεφτείτε πόσοι αντιμετωπίσαμε προβλήματα στον περίγυρό μας από μια «παρεξήγηση» που μπορεί τελικά να μην ήταν απλά παρεξήγηση άλλα μια εσκεμμένη πράξη για τον κοινωνικό μας αποκλεισμό ακόμα και μέσα στην οικογένειά μας και πώς το αντιμετωπίσαμε κυρίως αρνούμενοι το εσκεμμένο μέρος της πράξης.

Μια έρευνα έδειξε ότι ο κοινωνικός εκφοβισμός συνδέεται με το χαμηλό οικονομικό επίπεδο αλλά και με την υγεία, όπου πολλές φορές άνθρωποι με προβλήματα υγείας θεωρούνται από το περιβάλλον τους υπεύθυνοι για το πρόβλημά τους. Ταυτόχρονα οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε αυτή τη μορφή εκφοβισμού δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ φύλων. Και τα δυο φύλα είναι το ίδιο αντιμέτωπα με αυτής της μορφής bullying. Επιπλέον σε αυτής της μορφής εκφοβισμού δεν υπάρχει …λυκειάρχης να πάρει μέτρα ούτε δικαστήριο να δικάσει.

Και αυτό κάνει σημαντικό το ρόλο της εκπαίδευσης, της ενημέρωσης και της καταπολέμησης του σχολικού εκφοβισμού. Γιατί είναι ο μόνος τρόπος άμυνας από τον κοινωνικό εκφοβισμό, τουλάχιστον προς το παρόν.

Σοφία Παπαντωνίου

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s