Φραντς Κάφκα

Στις 3 Ιουλίου του 1883, γεννήθηκε στην Πράγα ο Φραντς Κάφκα (Franz Kafka), ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες του 20ου αιώνα και από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους του μοντερνισμού της γερμανικής και παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Ovi_greece_0716_005a.gifΓερμανόφωνος εβραϊκής καταγωγής, με προγόνους από την αγροτική ενδοχώρα της Βοημίας, ο Φραντς υπήρξε το τέταρτο παιδί του Γιάκομπ Κάφκα, ενός αυτοδημιούργητου μεγαλεμπόρου υφασμάτων. Το οικογενειακό όνομα Κάφκα, που στα τσέχικα σημαίνει “κάργια” (kavka), θα πρέπει να επιλέχθηκε από τους μακρινούς προγόνους τους, κατά τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν αναγκάστηκαν από τη νομοθεσία να εγκαταλείψουν τα εβραϊκά τους πατρώνυμα.  Η μητέρα του, Julie Löwy (Γιούλιε Λέβυ), προερχόταν από αστική οικογένεια. Σύμφωνα με τον πρώτο βιογράφο του Κάφκα, Μαξ Μπροντ, χαρακτηριζόταν από “ονειροπόλα διάθεση και ροπή προς την εκκεντρικότητα”, στοιχεία που έρχονταν σε αντίθεση με την αυστηρότητα του συζύγου της.

Την εποχή που γεννήθηκε ο Φραντς, η Πράγα αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας. Μητρική του γλώσσα ήταν τα Γερμανικά, επίσημη γλώσσα όλης της αυτοκρατορίας και γλώσσα που μιλούσαν οι δικοί του. Γενικώς, οι σχέσεις του με το οικογενειακό του περιβάλλον δεν υπήρξαν και πολύ αρμονικές, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του χαρακτήρα του. Σε ηλικία 36 ετών, ο Κάφκα συνέταξε μια επιστολή προς τον πατέρα του, μέσω της οποίας του προσέδιδε όλους τους χαρακτηρισμούς που περιέγραφαν την προσωπικότητά του, συνοδευόμενους με όλα τα προτερήματα αλλά και τις αδυναμίες του. Στην ίδια επιστολή, τον κατηγορούσε για την αδιαφορία του και την ευθύνη που έφερε ως προς τη διαμόρφωση του δικού του χαρακτήρα.

Παρά το γεγονός ότι μητρική γλώσσα του ήταν τα γερμανικά, ο Κάφκα χειριζόταν με την ίδια ευχέρεια και την τσεχική γλώσσα. Ωστόσο, συνέγραψε όλα τα έργα του στη γερμανική, κυρίως λόγω του θαυμασμού που έθρεφε προς τη γερμανική κουλτούρα.

Μετά την ολοκλήρωση της εγκύκλιας παιδείας του, όπου ξεχώρισε η κλίση του προς τη μελέτη της λογοτεχνίας, το Νοέμβριο του 1901, ξεκίνησε τις σπουδές του στο γερμανικό Πανεπιστήμιο του Καρόλου της Πράγας, ένα από τα αρχαιότερα πανεπιστήμια της Ευρώπης. Κατά τα γυμνασιακά του χρόνια, είχε ήδη έρθει σε επαφή με τη μελέτη των αρχαιοελληνικών και λατινικών κειμένων και με το έργο των Γερμανών κλασικών λογοτεχνών, όπως ο Γκαίτε. Στο Πανεπιστήμιο, αρχικά ακολούθησε τον κλάδο της Χημείας, αλλά σύντομα μεταπήδησε στη Νομική. Ταυτόχρονα, προσχώρησε σε μια φοιτητική λέσχη που διοργάνωνε λογοτεχνικές εκδηλώσεις. Εκείνη περίπου την περίοδο, τοποθετείται και το πρώτο του πεζογράφημα, με τίτλο Η Περιγραφή ενός Αγώνα, καθώς και η φιλία του με τον Μαξ Μπροντ, που έμελλε να γίνει ένας από τους στενότερους φίλους του, μέχρι το τέλος της ζωής του. Μετά από δύο εισαγωγές του στο σανατόριο, λόγω της ευαίσθητης υγείας του από την παιδική του ακόμα ηλικία, το 1906, αποφοίτησε από τη Νομική, κατέχοντας τον τίτλο του Διδάκτορα.

Μεταξύ 1907 και 1922, ο Κάφκα εργάστηκε σε μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες, ως νομικός τους εκπρόσωπος, προσπαθώντας παράλληλα να προσαρμόσει το εργασιακό του ωράριο έτσι, ώστε να μπορεί ταυτόχρονα να αφοσιώνεται και στο συγγραφικό του έργο, ενώ από τα τέλη του 1909 άρχισε να διατηρεί και προσωπικό ημερολόγιο, όπου κατέγραφε αποσπάσματα έργων του, αφορισμούς, σκέψεις του ή γεγονότα της ζωής του.

Το 1912, γνώρισε τη Φελίτσε Μπάουερ (Felice Bauer), με την οποία διατήρησε μια ογκώδη αλληλογραφία, που κατέληξε σε μια τρικυμιώδη σχέση με αμοιβαίες διακυμάνσεις και δυσπιστίες έναντι του ενδεχόμενου ενός γάμου. Το καλοκαίρι του 1914, σημείωσε σημαντική πρόοδο στη συγγραφή της Δίκης, ενώ μέσα στους επόμενους μήνες ολοκλήρωσε και τα διηγήματα Σωφρονιστική Αποικία (In der Strafkolonie) και Προ του Νόμου (Vor dem Gesetz). Εκτιμάται, πως εκείνη υπήρξε η δεύτερη σημαντικότερη συγγραφική του περίοδος.

Το 1916, ήταν μια χρονιά που συνοδεύτηκε από πολυάριθμα προβλήματα υγείας, αλλά και από την αναθέρμανση της σχέσης του με την Φελίτσε. Εκείνο το ίδιο έτος, ξεκίνησε να επεξεργάζεται μια σειρά από σημειωματάρια, τα γνωστά σήμερα ως Τα μπλε τετράδια. Συνεχή προβλήματα υγείας οδήγησαν σε οριστική διάλυση της σχέσης του με την Φελίτσε και ένα αίτημά του για πρόωρη συνταξιοδότηση για λόγους υγείας, απορρίφθηκε από την εργασία του. Η απογοήτευσή του για την κατάσταση της υγείας του, καταγράφεται στα ημερολόγιά του και στην αλληλογραφία του εκείνης της εποχής.

Στις αρχές του 1920, ο Κάφκα επισκέφθηκε το Μεράνο της Ιταλίας, όπου γνώρισε τη Μιλένα Γέσενκα. Η σχέση τους, που συντηρήθηκε κυρίως μέσω αλληλογραφίας, αποτυπώνεται στο έργο του Γράμματα στη Μιλένα. Η Μιλένα δίστασε να εγκαταλείψει τον σύζυγό της και να ακολουθήσει τον Κάφκα, γεγονός που οδήγησε στη διάλυση της σχέσης τους. Από το τέλος του 1920 μέχρι και τις αρχές του 1922, ο Κάφκα νοσηλεύτηκε για μεγάλα διαστήματα, κάνοντας χρήση αναρρωτικών αδειών, συγγράφοντας όμως παράλληλα σημαντικά του έργα. Εκείνη την περίοδο τοποθετείται χρονικά και η έναρξη της συγγραφής του τελευταίου του μυθιστορήματος με τίτλο Ο Πύργος.

Εξαιτίας της σταθερά κακής του υγείας, υπέβαλε τελικά αίτηση συνταξιοδότησης και αποσύρθηκε στο σπίτι της αδερφής του, σε ένα χωριό λίγα χιλιόμετρα έξω από την Πράγα, όπου και ολοκλήρωσε τον Πύργο. Την επόμενη χρονιά, 1923, επισκέφθηκε ένα παραθαλάσσιο θέρετρο της Βαλτικής, όπου γνωρίστηκε με τη Ντόρα Ντιάμαντ, σύντροφό του μέχρι το τέλος της ζωής του, με την οποία έζησαν μαζί στο Βερολίνο, όπου και ολοκλήρωσε το διήγημά του, Το Κτίσμα.

Η επιδείνωση της υγείας του, κατά την Άνοιξη του 1924, καθώς και οικονομικές δυσχέρειες, κατέστησαν αναγκαία την επιστροφή του στην Πράγα. Ένα χρηματικό ποσό που χρειαζόταν για τη νοσηλεία του εξασφαλίστηκε με τη δημοσίευση του διηγήματός του Ζοζεφίνα η τραγουδίστρια ή Ο λαός των ποντικιών. Στις 10 Απριλίου, μεταφέρθηκε στην Πανεπιστημιακή Κλινική της Βιέννης και μία εβδομάδα αργότερα, σε σανατόριο του Κήρλινγκ, έξω από τη Βιέννη, όπου και πέθανε στις 3 Ιουνίου του 1924. Η σορός του μεταφέρθηκε στην Πράγα, όπου ενταφιάστηκε στις 11 Ιουνίου, στο Νέο Εβραϊκό Νεκροταφείο, παρουσία εκατό περίπου ατόμων.

Στα σημαντικότερα έργα του περιλαμβάνονται οι τίτλοι: Η Απόρριψη, Το Σινικό Τείχος και άλλα διηγήματα, Σωφρονιστική αποικία και άλλα διηγήματα, Ο ξαφνικός περίπατος, Στο Υπερώο, Πρώτος πόνος, Οι γιοι (περιλαμβάνει τα έργα Η κρίση, Ο θερμαστής και Η μεταμόρφωση), Η Δίκη, Ο Πύργος, Αμερική ή Ο αγνοούμενος, Γράμματα στη Μιλένα, Γράμματα στην Ότλα, Γράμμα στον Πατέρα (ή Επιστολή προς τον πατέρα), Τα Ημερολόγια, Αφορισμοί, Κομμάτια από τετράδια και σκόρπια φύλλα, Τα μπλε τετράδια

Τα έργα του Κάφκα αποτέλεσαν ένα είδος συμβόλου της αγωνίας του σύγχρονου ανθρώπου, μέσω της επαναλαμβανόμενης περιγραφής ενός ασφυκτικού, γραφειοκρατικού και συχνά παράλογου περιβάλλοντος στο οποίο δρουν οι ήρωες του. Συνέπεια αυτού, ο όρος “καφκικό”, που χρησιμοποιείται σημειολογικά ευρύτερα και πέραν των τειχών της λογοτεχνίας, ως δηλωτικός της ατμόσφαιρας που αποπνέει το σύνολο του έργου του.

Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής εποχής, η κληρονομιά του έργου του για το σοσιαλισμό του Ανατολικού μπλοκ ήταν πολυσυζητημένη, ενώ ακόμα σήμερα, το αν ο Κάφκα υπήρξε πολιτικός συγγραφέας ή όχι, εξακολουθεί να αποτελεί θέμα συζήτησης.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s