Η λογοκρισία στην παιδική λογοτεχνία

Με πολύ άνεση σας λέω ότι η παιδική λογοτεχνία δεν αφορά καθόλου τα παιδιά. Έχει να κάνει με το πώς οι ενήλικες νομίζουν/θεωρούν ότι πρέπει να είναι τα παιδιά.

Εξάλλου, οι ενήλικες γράφουν τα βιβλία, τα φτιάχνουν, τα εικονογραφούν, τα επιμελούνται, τα εκδίδουν, τα πουλάνε και τα προωθούν, τα συστήνουν και πάει λέγοντας. Εκείνοι αποφασίζουν για το περιεχόμενο και αν τα παιδιά μπορούν ή όχι να τα διαβάσουν.

Ovi_greece_0617_021c.gifΜε άλλα λόγια, εφόσον οι ενήλικες παίρνουν όλες τις σχετικές αποφάσεις για το παιδικό βιβλίο, αυτομάτως θεωρούνται οι λογοκριτές του παιδικού βιβλίου.
Σαν ενήλικες (που συνήθως είμαστε και γονείς), προφανώς προσπαθούμε να προστατέψουμε τα παιδιά όχι μόνο από την κακή τύχη, αλλά και από τη βιαιότητα και την καταστροφή που υπάρχει στον κόσμο. Θέλουμε να μεγαλώσουν με ασφάλεια, χαρούμενα κι ευτυχισμένα. Και όταν είναι τα παιδιά έτοιμα, περιμένουμε να αναλάβουν το ρόλο της τύχης τους.

Τουλάχιστον αυτή είναι η βασική ιδέα. Εφαρμόζοντάς τη, κάνουμε αναγκαστικά κάποιες πολύ μεγάλες υποθέσεις σχετικά με τα όρια και τις ικανότητες των παιδιών, και τις ευθύνες και τα δικαιώματα των ενηλίκων.

Έτσι, καθώς εξετάζουμε τη λογοκρισία στο παιδικό βιβλίο, το ερώτημα πάντα παραμένει: Ποιος κάνει τις επιλογές;

Σε μια μελέτη της η Kate McInally θεωρεί τους συγγραφείς και αυτολογοκρινόμενους και χειραγωγούς, και αναλύει το πώς ένας συγγραφέας μπορεί να διαστρεβλώσει ιδεολογίες και προσδοκίες, ειδικότερα στην γκρίζα ζώνη των βιβλίων της νεανικής λογοτεχνίας.
Ο Roald Dahl είναι από καιρό συγγραφέας που διχάζει πάνω σε αυτό το θέμα. Είναι αντι-ενήλικας, μισογύνης και βίαιος, ή …πραγματικά υποστηρίζει βαθιά την παιδικότητα; Η Ελίζαμπεθ Όλιβερ σκέφτεται το βραβευμένο του βιβλίο Μάγισσες του 1983 και τη διαμάχη γύρω από αυτή τη δυαδικότητα του συγγραφέα. Η ενθουσιώδης ανάγνωση από τα παιδιά αρκεί για να παραβλέψει την αρνητική απεικόνιση των αρχών και της γυναίκας;

Η συγγραφέας Χέιζελ Έντουαρντς περιγράφει το δίλημμα που είχε όταν έπρεπε να αλλαχτεί μια «αμφισβητήσιμη» φράση σε μια από τις ιστορίες της και να επανεκδοθεί. Στο «Η Παράξενη Ηλεκτρονική Υπόθεση του Hippo Smack» αναλύεται το πώς οι διαδικτυακές συζητήσεις φαίνεται να διαμορφώνουν την κοινή γνώμη σε ανύποπτο χρόνο.
Σε τρία συνοδευτικά κείμενα, μια μητέρα, μι βιβλιοθηκονόμος και μια συγγραφέας, η κάθε μια με βάση το ρόλο της, μιλάει για τις δικές της απόψεις πάνω στο θέμα της λογοκρισίας. Και οι τρεις αναλύουν την αναγκαιότητα περιορισμού, καθοδήγησης, επιλογής, ή διαφορετικά την αναγκαιότητα ελέγχου της παιδικής λογοτεχνίας, καθώς και τις ικανότητες των παιδιών να κρίνουν και των ενηλίκων που παίρνουν τις σχετικές αποφάσεις.

Ο Άντυ Γκρίφιθς, συγγραφέας που έχει απασχολήσει συχνά τα μέσα με τα πολύ δημοφιλή βιβλία του “Just…” και “Bum/Butt” είχε γράψει πως «ο Τιμ Ουίντον κάποτε είπε ότι το δύσκολο στη συγγραφή παιδικών βιβλίων είναι πως γράφεις σε τρίγωνα: η μία γωνία του τριγώνου είσαι πάντα εσύ, ο συγγραφέας. Η άλλη γωνία είναι το κοινό σου. Και η τρίτη γωνία είναι οι λογοκριτές: γονείς, δάσκαλοι, βιβλιοθηκονόμοι κλπ. Το κλειδί για την επιτυχία στη συγγραφή παιδικού βιβλίου είναι να μπορείς να κρατήσεις το τρίγωνο ισοσκελές: Να ευχαριστήσεις δηλαδή και τις τρεις πλευρές του, κοινό, τον εαυτό σου, και τους όποιους λογοκριτές.»

Δυστυχώς, η επιτυχημένη αυτή ρήση του έχει κατέβει πια από το ιστολόγιό του, όμως η ουσία παραμένει ίδια. Η παιδική λογοτεχνία έχει περισσότερες απαιτήσεις και προϋποθέσεις από τα βιβλία ενηλίκων.

Πού τραβάμε τη γραμμή; Μπορεί να υπάρξει γραμμή; Αυτό δεν μπορώ να σας το πω. Συνεχίστε να διαβάζετε και αποφασίστε μόνοι σας.

Χρήστος Ηλιάδης

********************************************

To κείμενο του Χρήστου Ηλιάδη,
συμπεριλαμβάνεται στο έκτο τεύχος του ArsOvi
που μπορείτε να βρείτε, πάντα ΔΩΡΕΑΝ, ΕΔΩ!

Ovi_greece_0617_002a

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s