Δυο ταχύτητες

Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 και στην άμεση προοπτική ανοίγματος της τότε ΕΟΚ σε καινούργια μέλη, ενώ η σκέψη ενός κοινού νομίσματος είχε αρχίσει να γίνεται κάτι περισσότερο από απλή θεωρία, ακούστηκε για πρώτη φορά ο όρος, Ευρώπη δυο ταχυτήτων. Μιλάμε για εποχή Θάτσερ, Μιτεράν, Κολ και Παπανδρέου στην Ελλάδα. Υπέρμαχοι της ιδέας ήταν ο Κολ με το πανίσχυρο τότε μάρκο και την Γερμανική βιομηχανία να ακμάζει, και η Θάτσερ με την σταθερή Βρετανική λίρα και τις πανίσχυρες εξαγωγές της. Ο Μιτεράν έπαιζε. Ήθελε να είναι με τους ισχυρούς ενός εσωτερικού κλαμπ, αλλά ταυτόχρονα σε ένα ρόλο που συνηθίζει η Γαλλία, ήθελε να γίνει και ο κηδεμόνας του ευρωπαϊκού νότου που εκ των πραγμάτων θα έπεφτε στην δεύτερη κατηγορία. Από την άλλη πλευρά ήταν ο Ανδρέας και ένας ανέλπιστος σύμμαχος που ναι μεν αντιπροσώπευε μια θεωρητικά ισχυρή οικονομία, αλλά έβλεπε ταυτόχρονα και την παρακμή στον ορίζοντα. Τον Ιταλό Κράξι.

Ovi_greece_0517_039a.gifΠαρ’ όλη την προσωπική μου αντιπάθεια στον Ανδρέα Παπανδρέου και τον ρόλο που έπαιξε ο ίδιος και το ΠΑΣΟΚ στην σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα, η χαρισματική του προσωπικότητα και οι εμμονές του, ειδικά στην πρώτη περίοδο διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, του δίνουν ηγετική θέση στις συγκρούσεις που έγιναν στο εσωτερικό της τότε ΕΟΚ και μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις υπερασπιζόμενος τα συμφέροντα της Ελλάδας, είχε καταφέρει να νικήσει ακόμα και το δίδυμο Θάτσερ – Κολ. Αυτό το έγραψα γιατί στην ουσία ο Ανδρέας ηγήθηκε στην συζήτηση που σταδιακά γινόταν όλο και πιο έντονη για μια Ευρώπη δυο ταχυτήτων. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται ότι είναι η περίοδος που ο Ανδρέας μιλούσε για μια Ελλάδα σερβιτόρων.

Μιλάμε για μια Ευρώπη με μηχανισμούς οικονομικής και κοινωνικής διασφάλισης, εναρμόνισης  και προστασίας των πολιτών της χάρις στην οικονομική της ευχέρεια, μια Ευρώπη με κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική, όχι απλά στη θεωρία, αλλά κυρίως στην πράξη. Από την άλλη, η Ευρώπη της δεύτερης ταχύτητας, θα είναι σαν τον λαγό και το καρότο που δεν το πιάνει ποτέ, μιας και θα έχει μόνιμα στόχο να πλησιάσει οικονομικά (μιας και αυτή θα είναι η οριακή προϋπόθεση) χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία, ενώ παράλληλα θα απουσιάζει από αποφάσεις που αφορούν αμυντική και εξωτερική πολιτική, οι οποίες θα της επιβάλλονται κατά βούληση του εσωτερικού κύκλου ή θα την αγνοούν.

Τότε ο Ανδρέας είχε τονίσει δυο πράγματα, αν λειτουργήσει η ΕΟΚ σε ρυθμούς δυο ταχυτήτων τότε γιατί κάποιος να γίνει μέλος της, περιορίζεται σε μια σειρά ευνοϊκές συμφωνίες σύνδεσης όπως είχαν τότε κάποιες χώρες όπως οι σκανδιναβικές. Ο λόγος που γίνεται μια χώρα μέλος της ΕΟΚ είναι ακριβώς ο ομοσπονδιακός ρόλος που θα παίξει μελλοντικά διασφαλίζοντας την προστασία των πολιτών του οικονομικά, κοινωνικά και αμυντικά. Το δεύτερο που συχνά τόνιζε ο Ανδρέας ήταν η ανάγκη μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης που οι Βρυξέλες διαχειρίζονται τα οικονομικά και καλύπτουν ανάγκες χωρίς διακρίσεις. Όπου ο βιομηχανικός και σε υπερπαραγωγή βορράς βοηθάει τον αγροτικό νότο. «Είναι απαραίτητο να ολοκληρωθεί ο ομοσπονδιακός χαρακτήρας της Ευρώπης, έτσι ώστε η ευθύνη να είναι εκεί όπου υπάρχουν τα μέσα. Τα μέσα θα τα έχουν οι Βρυξέλλες μετά την Ένωση. Δεν θα τα έχουν τα κράτη-μέλη. Και εκεί υπάρχει η ευθύνη, η οποία βεβαίως πρέπει και να ελέγχεται δημοκρατικά. Μόνο με μια πολιτική ένωση θα αναληφθούν αυτές οι ευθύνες».

Αυτό όμως σήμερα, την εποχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μετά την νομισματική ένωση, την συμφωνία του Μάαστριχτ και την συμφωνία της Λισαβόνας δεν υπάρχει. Αυτό που υπάρχει είναι αυτό που προφητικά είπε ο Ανδρέας το 1992: «Παραμένει πάντα το ερώτημα αν πορευόμαστε προς μια “ευρωπαϊκή Γερμανία” ή προς μία “γερμανική Ευρώπη”. Ας δώσουμε ένα παράδειγμα. Πρόσφατα η Γερμανία αύξησε το επιτόκιο, την ώρα που όλοι στην Ευρώπη και στην Αμερική ζητούσαν να μην το κάνουν, διότι η πορεία προς την ύφεση είναι σαφής. Εύλογα διερωτάται κανείς σε ποιο μέτρο μπορεί να στηρίζεται η Ευρώπη στη γερμανική αλληλεγγύη».

Για το τέλος της τότε ομιλίας του ο Ανδρέας, φύλαγε το πιο καλό. Αν δεν υπάρξει αυτή η ομοσπονδιακή Ευρώπη αλλά υπάρξει η Ευρώπη των δυο ταχυτήτων, τότε προέβλεψε ότι θα υπάρξουν κοινωνικές ανακατατάξεις και κοινωνικές ταραχές ειδικά στον δεύτερης ταχύτητας νότο.

Αυτή τη στιγμή ζούμε στην Ευρώπη των δυο ταχυτήτων. Ζούμε την εποχή της γερμανικής Ευρώπης στην οικονομία και ζούμε τις κοινωνικές ανακατατάξεις με κορυφή του παγόβουνου την άνοδο του εθνικισμού και του ρατσισμού.

Εδώ μια παρένθεση. Ο τυφλός εθνικισμός και πιο πολύ ο ρατσισμός που κυριαρχεί αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη έχει σκεπαστεί πολύ βολικά με πολιτικά ορθές λέξεις όπως «ξενοφοβία» και «ευρωσκεπτικισμός». Στην ουσία και με τις δυο λέξεις, πολιτικοί και ΜΜΕ καλύπτουν και νομιμοποιούν, τον φασισμό και το ρατσισμό. Και δεν είναι μόνο αυτό, για αυτή την νομιμοποίηση χρησιμοποιούν τους πρόσφυγες συχνά αναφέροντας ότι τα κύματα των προσφύγων από την Συρία και γενικά την νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική είναι ο στόχος των ξενοφοβικών. Αναληθές. Το πιο απλό παράδειγμα έρχεται από την Βρετάνια και το Brexit. Ήδη την πρώτη βδομάδα μετά το δημοψήφισμα που έβγαζε νικητή το Brexit, τα κρούσματα εγκλημάτων μίσους (ρατσισμού κλπ.) αυξήθηκαν κατά 150%. Από αυτά πάνω από το 75% ήταν εναντίον Βρετανών πολίτων που έτυχε να έχουν προγόνους από την νοτιοανατολική Ασία ή δεν ταιριάζανε στα στερεότυπα του Βρετανικού ρατσισμού. Αξιοπρόσεκτο ότι ανάμεσα στα θύματα υπήρξαν Σκανδιναβοί και γενικά Βορειοευρωπαίοι.

Αλλά όλα αυτά τι επίδραση έχουν μεμονωμένα στα κράτη και ειδικά σε ένα που έχει γίνει το ακραίο θύμα αυτής της οικονομικής διαφοράς και πειραματόζωο, όχι μόνο για ευρωπαίους αλλά και για τους πέραν του ατλαντικού γραφειοκράτες του νεοφιλελευθερισμού, την Ελλάδα. Έχει δημιουργηθεί μια Ελλάδα δυο ταχυτήτων που όσο περνάει ο καιρός τόσο και περισσότερο απομακρύνεται η μια από την άλλη. Υπάρχει η Ελλάδα που αναπτύσσεται μέσα και από τα μνημόνια με την βοήθεια πολιτικών και νταβατζήδων και η Ελλάδα που πεινάει σε ένα καθημερινό αγώνα να αποφύγει το να μείνει άστεγη, μετατρεπόμενη σιγά-σιγά σε μια κοινωνία σκλάβων αντί εργατών. Όσο ωμό κι αν ακούγεται αυτή είναι η αλήθεια.

Υπάρχει η Ελλάδα που έχει μόνο δικαιώματα και η Ελλάδα που έχει μόνο υποχρεώσεις. Είναι η Ελλάδα που μάλιστα έχει βολευτεί στο μνημόνια – και στην πίστη ότι είναι μια ευκαιρία ανάπτυξης μιας και για κάποιους ανάπτυξη είναι η εκμετάλλευση αυτού που δεν έχει – και υπάρχει η Ελλάδα που απλά δεν έχει. Στην Ελλάδα των δυο ταχυτήτων δεν υπάρχουν εργασιακά δικαιώματα, δεν υπάρχουν καν απλά ανθρώπινα δικαιώματα. Υπάρχει μόνο μια αξία, όλα έχουν την τιμή τους κι αν έχεις λεφτά τα αγοράζεις αν δεν έχεις πεθαίνεις.

Τι θα συμβεί; Οι κοινωνικές ανακατατάξεις είναι ήδη ορατές. Στην Ελλάδα η μεσαία τάξη δεν υπήρξε ποτέ στα θεωρητικά πρότυπα των βορειοευρωπαίων. Ήταν και είναι μια λούμπεν μικροαστική τάξη κυρίως δημοσίων υπαλλήλων που αυτό που τους ταυτοποιούσε και τους όριζε ήταν η μονιμότητα στο δημόσιο. Αυτή η λούμπεν τάξη των δημοσίων υπαλλήλων είναι οι σημερινοί «καναπεδάτοι». Είναι αυτοί που στην ουσία και σε ένα πολύ στρεβλωμένο αντιπροσωπευτικό σύστημα ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις υπερασπιζόμενοι τα μικροσυμφέροντά τους αλλά θα είναι και αυτοί που θα προκαλέσουν την αναταραχή που ανέφερε ο Ανδρέας όταν πια χάσουν αυτά που θεωρούν κεκτημένα. Και κεκτημένο στην περίπτωσή τους δεν είναι ο δέκατος τρίτος μισθός που τον θεωρήσαν απώλεια στο γενικότερο χαμό, αλλά όταν χάσουν την μονιμότητά τους.

Μεγάλη συζήτηση που θα επανέλθω σύντομα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s