Οι αδικημένες κωμωδίες

Υπάρχουν μόλις 3 ταινίες που έχουν κερδίσει στις πέντε «μεγάλες» κατηγορίες των Όσκαρ (καλύτερης ταινίας, σεναρίου, σκηνοθεσίας, α’ ανδρικού και γυναικείου ρόλου), το «Συνέβη μία Νύχτα», το «Στη Φωλιά του Κούκου» και η «Σιωπή των Αμνών». Και οι τρεις αυτές ταινίες-μύθος είχαν Όσκαρ διασκευασμένου σεναρίου, βασισμένο στα αντίστοιχα βιβλία οι δύο τελευταίες και σε μία σύντομη ιστορία το «Συνέβη μία Νύχτα». Προφανώς όταν ξεκινάς με μία πάρα πολύ δυνατή ιστορία μπορείς να φτιάξεις εκπληκτικές ταινίες, δεν προσφέρονται όμως όλες οι κατηγορίες βιβλίων για πετυχημένες μεταφορές στη μεγάλη οθόνη. Δυστυχώς ένα είδος είναι σχεδόν καταδικασμένο πάντα να χάνει την ποιότητά του στη μεταφορά: η κωμωδία.

Ovi_greece_0517_034d.gifΑρχικά ας ξεκινήσουμε παραδεχόμενοι ότι δεν έχουμε διαβάσει αρκετά βιβλία που να μας έχουν κάνει να κλάψουμε από τα γέλια. Όπως και να το κάνουμε, το κλάμα πουλάει πολύ καλύτερα από το γέλιο και η αγωνία πουλάει πιο πολύ από ό,τι το γέλιο και το κλάμα ταυτόχρονα. Δεν είναι τυχαίο που τα βιβλία που πουλάνε σαν τρελά είναι είτε μυστηρίου είτε συνέχειες που χτίζουν πάνω στα προηγούμενα. Ας παραδεχτούμε και κάτι ακόμα: όταν μιλάμε για αστείες ταινίες, το πρώτο πράγμα που πλέον έρχεται στο μυαλό μας είναι κωμωδίες καταστάσεων. Έχουμε πήξει στις φτηνές αμερικανιές όπου είτε κάποιο κοινωνικό γκρουπ -συνήθως έφηβοι- κάνει χαζομάρες, είτε απλά είναι ρομαντικές ταινίες με μερικές σχετικά αστείες σκηνές να παρεμβάλλονται.

Η κωμωδία δεν είναι απλά γκριμάτσες ή ατυχίες που κάνουν τον πρωταγωνιστή ρεζίλι μπροστά στην όμορφη κοπέλα. Η κωμωδία είναι κάτι το ιερό. Έχει άλλη δύναμη το να κλωτσάς κάποιον όταν είναι ξαπλωμένος και άλλη να του ρίχνεις μια γερή στα αχαμνά όταν πανηγυρίζει, και με το «κάποιον» δεν αναφέρομαι στον πρωταγωνιστή αλλά στον θεατή. Για παράδειγμα, όταν στους «Ιππότες της Ελεϊνής Τραπέζης» των Monty Python ο Βασιλιάς Αρθούρος καταφέρνει επιτέλους να φτάσει στο κάστρο που φυλάσσεται το ιερό δισκοπότηρο, αποτυγχάνει παταγωδώς μέχρι και να περάσει την πόρτα (και τρώει και έναν κουβά σκατά στο κεφάλι). Δεν υπάρχει happy ending γιατί ο πρωταγωνιστής δεν το αξίζει: δεν είχε καμία ηθική ανωτερότητα από οποιονδήποτε, δεν έμαθε τίποτα και δεν προόδευσε καθόλου σε όλη την ταινία. Αν για κάποιο λόγο είσαι Άγγλος και ταυτίστηκες με την σνομπ συμπεριφορά του, η «ανταμοιβή» είναι οι γραφικές βρισιές από τους αντιπαθητικούς Γάλλους φύλακες του κάστρου και ο κουβάς με τα περιττώματα στο κεφάλι.

Πάμε όμως και στο θέμα μας, στα βιβλία που έγιναν ταινίες. Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία, το Catch-22, ένα από τα διασημότερα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα που έγινε μία μέτρια αντιπολεμική κωμωδία. Αν απλά διάβαζες το Catch-22 θα μαγευόσουν από τον τρόπο αφήγησης των γεγονότων, ο οποίος παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο κλίμα όλης της ιστορίας. Δεν υπάρχει χρονολογική σειρά στην αφήγηση, γίνονται ξαφνικά μεγάλες αποκαλύψεις και παρουσιάζονται ως κάτι που έπρεπε ήδη να γνωρίζουμε, υπάρχουν διάσπαρτες λέξεις που χρειάζεσαι λεξικό για να τις καταλάβεις και, γενικότερα, είναι ένα έργο που επιμελέστατα εμφανίζεται ασυνάρτητο. Πώς στην ευχή το μεταφέρεις αυτό σε μία ταινία;

Πώς μπορείς να κάνεις τον θεατή να βιώσει εναλλαγές μεταξύ υστερικού γελοίου και φρίκης, όταν οι κωμικές σκηνές εναλλάσσονται με σκηνές θανάτου κεντρικών προσώπων; Πώς χωράς μία πολυδιάστατη περίπλοκη ιστορία σε μόλις δύο ώρες; Πώς μπορείς να δημιουργήσεις σύγχυση στον θεατή αλλά ταυτόχρονα να μη χάσεις το ενδιαφέρον του; Πώς μπορείς παράλληλα με όλα αυτά να τον βάλεις να σκεφτεί τα βαθύτατα ζητήματα που θέτει το βιβλίο περί ζωής, θανάτου και πνεύματος; Η απάντηση είναι πως δυστυχώς σε μία ταινία όλα αυτά ταυτόχρονα δεν μπορείς να τα κάνεις. Το αποτέλεσμα λοιπόν ήταν μία καλούτσικη ταινία όπου ο χρόνος κυλάει γραμμικά, οι χαρακτήρες δεν πεθαίνουν σαν τις μύγες και οι τραγικές σκηνές που απέμειναν είναι οι δύο απολύτως απαραίτητες για να βγάζει νόημα η ιστορία.

Σήμερα αυτή η ταινία δεν θα γυριζόταν, όχι γιατί ήταν κακή (είπαμε, μέτρια προς καλούτσικη ήταν, όχι κακή), αλλά επειδή αντί για ταινία θα γινόταν σειρά. Είναι πολύ πιο εύκολο να υπάρξουν λυπητερές στιγμές με βαθύτερα νοήματα και μεγαλύτερη πρόοδο στους χαρακτήρες αν η κωμωδία είναι τεμαχισμένη σε μικρότερα κομμάτια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «How I Met Your Mother», όπου όχι απλά υπάρχουν πολλές λυπητερές στιγμές, αλλά δεν υπάρχει καν η κλασσική έννοια του happy ending.

Ίσως η λύση για τις κωμωδίες να είναι τελικά αυτή: ο χωρισμός σε μικρότερα κομμάτια, σε επεισόδια μίας σειράς. Πόσο ωραία θα ήταν μία σύγχρονη μεταφορά του «Τρεις σε μια βάρκα (χώρια ο σκύλος)» όπου κάθε στάση του ταξιδιού θα ήταν και ένα επεισόδιο; Έχουμε την τύχη να ζούμε στην χρυσή εποχή για τις τηλεοπτικές σειρές. Ίσως με τη δομή που προσφέρουν οι σειρές, το ανεβασμένο μπάτζετ αλλά και το κοινό που υπάρχει να έχουμε την τύχη να δούμε κωμικά βιβλία να μεταφέρονται με μεγάλη επιτυχία στην οθόνη.

Δημητρης Κοντογιαννης

********************************************

To κείμενο του Δημήτρη Κοντογιάννη,
συμπεριλαμβάνεται στο πέμπτο τεύχος του ArsOvi που μπορείτε να βρείτε ΕΔΩ:

Ovi_greece_0517_004a.gif

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s