Αναγνώστες VS Μεταφραστές

Μετάφραση βιβλίων είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο στην Ελλάδα διότι ξέρουμε ότι το ποσοστό των μεταφράσεων είναι δυσανάλογο με αυτό των αναγνωστών. Παρόλο που γίνονται φιλότιμες προσπάθειες να αυξηθεί ο αριθμός των βιβλιόφιλων/βιβλιοφάγων αυτό δεν σταματάει τη “δίψα” να μεταφραστούν στην γλώσσα μας όλο και περισσότερα βιβλία, κυρίως τελευταίων ετών κυκλοφορίες.

Ovi_greece_0417_017a.gifΟι αναγνώστες έχουν μια εσφαλμένη εντύπωση πως η μετάφραση είναι ένα χόμπι πως περνάει η ώρα ευχάριστα κάποιου. Έχει τύχει να διαβάσω σχόλιο “δεν καταλαβαίνω γιατί δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους δεν είναι δύσκολο και εγώ μεταφράζω μια παράγραφο σωστά!” και έρχομαι να συμπληρώσω άλλο να μεταφράσεις μια παράγραφο με 45 λέξεις και άλλο ένα βιβλίο με 25.000 ή και παραπάνω οπότε καλό είναι να μην βγάζουμε γρήγορα συμπεράσματα.

Οι αναγνώστες και όχι μόνο της χώρας μας έχουν την απαίτηση καλώς ή κακώς το βιβλίο που επιλέγουν να έχει μια σωστή μετάφραση αλλά και επιμέλεια. Υπάρχουν αναγνώστες που έχουν εντοπίσει ένα ορθογραφικό λάθος σε όλο το βιβλίο και το λιβανίζουν “Που δεν ντρέπονται, δεν έγινε επιμέλεια και καλά ο μεταφραστής δεν το ξαναδιάβασε;”. Σε αυτό τον αναγνώστη απαντώ βλέπεις το δέντρο και χάνεις το δάσος και τι έγινε αφού βγάζεις συμπέρασμα στο τι ήθελε να γράψει είσαι εντάξει.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που έχουν δίκιο οι αναγνώστες, εντοπίζοντας κραυγαλέα λάθη όπως “A scout” και είχαν γράψει “Ένας πρόσκοπος” λες και σε λίγο θα εμφανίζονταν από τη γωνία ο Χιούη, Λιούη και Ντιούη και πάλι διαβάζοντας πιο κάτω αντιλαμβανόσουν τι ήθελε να πει.

Ή σε άλλο βιβλίο έγινε μετάφραση της φράσης”Holy Shit!” ως “Μα τις ιερές σκατούλες!” ή αξιωματικός απευθύνεται στους στρατιώτες του δίνοντας το παράγγελμα “March!” και μετάφραση “Μάρτιος!”  μένεις για λίγο παγοκολόνα δεν μπορώ να πω αλλά χαμογελάς και πας παρακάτω.

Όταν όμως τα παραπάνω λάθη συμβαίνουν όχι μια φορά αλλά πολλές φορές ανά σελίδα μαζί με συντακτικά αντιλαμβάνεσαι ότι είτε έχει μεταφραστεί από κάποιον που είχε στοιχειώδη γνώση της γλώσσας και εκδόθηκε χωρίς επιμέλεια, είτε έχει μεταφραστεί και έχει γίνει επιμέλεια από ανθρώπους που δεν έχουν καμία γνώση της γλώσσας, εκεί τα νεύρα αυτών που διαβάζουν τα βιβλία αυτά δικαιολογούνται.

Όταν οι αναγνώστες έρχονται αντιμέτωποι με το παραπάνω, τη στιγμή εκείνη δεν βλέπουν ποιος είναι μεταφραστής ή επιμελητής, γιατί πολύ απλά δεν σκοπεύουν να ξαναδώσουν χρήματα στον εκδοτικό οίκο που είχε μεταφραστεί το εν λόγω βιβλίο.
Ενδεχομένως παίρνει μπάλα και τα επόμενα βιβλία που θα επιλέξει να διαβάσει από άλλους εκδοτικούς διότι θα πλανάται ένα σύννεφο αμφιβολίας πάνω από το κεφάλι του αναγνώστη, για το πόσο καλή μετάφραση και επιμέλεια έχει γίνει. Και αυτό ειδικά το αντιμετωπίζουν οι αναγνώστες που δεν γνωρίζουν καλά την αγγλική γλώσσα για να διαβάσουν το πρωτότυπο.

Στο τομέα των μεταφραστών υπάρχουν τρεις κατηγορίες, εκείνοι που μεταφράζουν ένα δυο βιβλία,  οι επαγγελματίες με μεράκι, ναι υπάρχουν και είναι λίγοι και οι επαγγελματίες ρομπότ.

Η πρώτη κατηγορία αντιλαμβάνεστε ότι είναι είτε άνθρωποι για λόγους οικονομικούς  (γιατί είναι φοιτητές, άνεργοι κλπ) αναλαμβάνουν το ρόλο του μεταφραστή επειδή γνωρίζουν τη γλώσσα για δύο ή τρία βιβλία και αφού διαπιστώσουν τη δυσκολία, τις απαιτήσεις και άλλα προβλήματα που υπάρχουν στον τομέα αυτό, αποχωρούν σφυρίζοντας με ελαφρά πηδηματάκια. Τα βιβλία που έχουν μεταφραστεί από αυτούς τους μεταφραστές είναι ένα ρίσκο γιατί μπορεί να σου τύχει ένα καλό βιβλίο ή ένα που να μετανιώνεις τα χρήματα που έδωσες.

Οι επαγγελματίες που έχουν μεράκι είναι λίγοι αλλά ξεχωρίζουν και είναι γνωστοί στους κύκλους των βιβλιόφιλων. Αγαπάνε τις ξένες γλώσσες, τις γνωρίζουν καλά και αν δεν γνωρίζουν μια ορολογία ή λογοπαίγνιο ή αργκό θα το ψάξουν, θα σου δώσουν σε σημείωση τις πληροφορίες που χρειάζεται, θα επικοινωνήσουν με τους συγγραφείς και γενικά είναι οι μεταφραστές που αγαπούν τη λογοτεχνία, τη διαδικασία της μετάφρασης & της απόδοσης κειμένου.

Η τελευταία ομάδα, που ονομάζω επαγγελματίες ρομπότ μεταφράζουν λέξη προς λέξη χωρίς συναίσθημα, χωρίς να παρεκκλίνουν και πολλές φορές να χάνεται τελείως το ύφος και το συναίσθημα από το βιβλίο, άρα έχεις ένα πολύ καλά μεταφρασμένο βιβλίο με κάτι λέξεις πεταμένες στις σελίδες του, τίποτε άλλο.

Στη τελευταία ομάδα σημαντικό ρόλο παίζει η επιμέλεια του βιβλίου αν είναι καλός επιμελητής λαμβάνοντας ένα τέτοιο μεταφρασμένο βιβλίο αναλαμβάνει να αποδώσει το κατάλληλο ύφος που απαιτεί το αρχικό κείμενο.  Γιατί μην ξεχνάτε το βιβλίο στα χέρια του επιμελητή είναι ένα βήμα πριν εκδοθεί και βγει στα ράφια των βιβλιοπωλείων.
Φυσικά παίζει ρόλο, ότι ανέφερα πιο πάνω για τους μεταφραστές, αν έχει μεράκι. Γιατί αν δεν αγαπάς τη δουλειά σου και την κάνεις αγγαρεία το αποτέλεσμα δυστυχώς δεν θα είναι καλό.

Στις μεταφράσεις όμως παίζει και ένας ακόμη ρόλο, ο εκδότης κατά πόσο βλέπει σοβαρά τον τομέα μετάφραση – επιμέλεια ενός βιβλίου. Μπορεί να ασκεί πίεση για να βγει γρήγορα ένα βιβλίο, αλλά αν δεν έχει διαλέξει σωστούς συνεργάτες που να γνωρίζουν την δουλειά τους και δεν πληρώνονται καλά, το αποτέλεσμα θα είναι μέτριο και ο αναγνώστης σίγουρα θα το αντιληφθεί άρα θα επηρεαστούν και τα κέρδη του εκδοτικού οίκου. Είναι κρίμα όταν γίνεται μια δουλειά να μην γίνεται από την αρχή σωστά.

Ομολογώ ότι έχω συναντήσει σε ιντερνετικές συζητήσεις ένα θυμό των αναγνωστών απέναντι στους μεταφραστές. Ειλικρινά κάντε μια ερώτηση στον εαυτό σας “Ξέρω τέλεια ελληνικά;” Θεωρώ πως θα συμφωνήσετε πως όλοι κάνουμε λάθη ή δεν γνωρίζουμε την ορθογραφία όλων των λέξεων γιατί πολύ απλά δεν μπορούμε να τα γνωρίζουμε όλα, όμως όσοι θέλουμε συνεχίζουμε να μαθαίνουμε και να γινόμαστε καλύτεροι. Έτσι και οι επαγγελματίες μεταφραστές είναι άνθρωποι με γνώσεις επάνω σε μια ή/και παραπάνω γλώσσες επιλέγοντας να μεταφράζουν λογοτεχνία (=τέχνη του λόγου).

Διαβάζοντας ένα μεταφρασμένο βιβλίο πρέπει να αποδεχτούμε ως αναγνώστες ότι είναι ένα “πειραγμένο” βιβλίο. Ακόμη και αν ισχυρίζονται ότι έχει γίνει μια άριστη μετάφραση δε γίνεται να μην έχει χαθεί κάτι κατά τη μεταφορά. Πάντα χάνεται κάτι, είναι δύσκολο να αποδοθούν τα πάντα λέξεις, νόημα, αργκό, ύφος κλπ όπως είναι το πρωτότυπο.

Η πρόταση μου αν δεν μπορείτε ή δεν θέλετε να διαβάζετε βιβλία στη γλώσσα που πρωτο-εκδόθηκαν, ξεχωρίστε μεταφραστές-επιμελητές που σας άρεσε η δουλειά τους και απολαύστε τη διαδρομή σε νέους κόσμους και μέρη μέσα από τις σελίδες ενός μεταφρασμένου βιβλίου.

Αναστασία Πέρρου

********************************************

Οι κείμενο της Αναστασίας Πέρρου,
συμπεριλαμβάνεται στο τέταρτο τεύχος του ArsOvi που μπορείτε να βρείτε ΕΔΩ:

Ovi_greece_0417_008a

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s