Ο μαγικός αλλά επικίνδυνος δρόμος της μετάφρασης

Η παγκόσμια λογοτεχνία μας έχει προσφέρει και εξακολουθεί να μας προσφέρει πλήθος μοναδικών αριστουργημάτων, που δεν θα καταφέρναμε ποτέ να διαβάσουμε αν δεν υπήρχαν οι μεταφραστές. Οι άνθρωποι εκείνοι, που με περίσσια υπομονή, άριστη γνώση της γλώσσας και των εκφραστικών της ιδιαιτεροτήτων, αλλά και αυτοσυγκράτηση ώστε να μην αλλοιώσουν το ύφος και το περιεχόμενο που επεξεργάζονται, κατορθώνουν να μεταφέρουν στο αναγνωστικό κοινό την κατάθεσης ψυχής κάθε συγγραφέα. Για το λόγο αυτό το έργο τους είναι εξαιρετικά λεπτό και δύσκολο και η ευθύνη που αναλαμβάνουν μεγάλη.

Ovi_greece_0417_015c.gifΔυστυχώς στη χώρα μας και στο πεδίο της μετάφρασης, υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι οι περγαμηνές και τα πτυχία είναι αρκετά για να ασκήσουν το αντικείμενο με επιτυχία. Το κακό γίνεται χειρότερο όταν οι εκδοτικοί οίκοι ακολουθούν την ίδια φιλοσοφία, κίνηση που οδηγεί αναπόφευκτα σε μια στείρα μετάφραση ενός κειμένου από το οποίο λείπει η δύναμη των λέξεων, η βαρύτητα των νοημάτων του συγγραφέα, και η αποτύπωση του ύφους και της στιβαρότητας της πένας του εκάστοτε δημιουργού.

Πιστεύω πως ικανός μεταφραστής είναι εκείνος που ξέρει να σμιλεύει τις λέξεις με πάθος, που κατορθώνει να διεισδύσει στην ψυχή του συγγραφέα, που επιτυγχάνει να βρει την ισορροπία ανάμεσα στο κείμενο που έχει μπροστά του και στα συναισθήματα που γεννάει στον ίδιο τη στιγμή που παλεύει να αποδώσει τις λέξεις στη γλώσσα του. Ο μεταφραστής πρέπει να ενστερνίζεται την προσέγγιση του δημιουργού, να μην επεμβαίνει αλλά την ίδια στιγμή να ανακαλύπτει τις φράσεις εκείνες που θα μπορέσουν να μεταφέρουν ισότιμα την αύρα των γραφόμενων. Ένα παιχνίδι διελκυστίνδας όπου νικητής πρέπει να είναι ο αναγνώστης.

Έχω βρεθεί αρκετές φορές στη δυσάρεστη θέση να απογοητευτώ από βιβλία συγγραφέων, οι οποίοι έχουν αποσπάσει διθυραμβικές κριτικές στο εξωτερικό. Τον πρώτο καιρό κατηγορούσα ενδόμυχα τον εκάστοτε εκδοτικό οίκο για την υπερφίαλη διαφήμιση του πονήματος, θεωρώντας τον υπαίτιο για τις υψηλές προσδοκίες μου. Ώσπου κάποια φίλη, δεινή αναγνώστρια και η ίδια, μη μπορώντας να πιστέψει ότι δεν συμμεριζόμουν την άποψή της για ένα – κατά παγκόσμια ομολογία – εξαιρετικό μυθιστόρημα, με πίεσε να το διαβάσω στο πρωτότυπο όπως είχε κάνει η ίδια. Το έκανα περισσότερο για να της αποδείξω πόσο άδικο είχε, μα βρέθηκα ειλικρινά προ εκπλήξεως : το κείμενο που διάβαζα δεν είχε καμία σχέση με το μεταφρασμένο που βρισκόταν στα χέρια μου. Είχε ένταση, ρυθμό και μια δύναμη που δεν σε άφηνε να πάρεις ανάσα. Ήταν η στιγμή εκείνη που συνειδητοποίησα πως το ονοματεπώνυμο που γράφεται στα εσώφυλλα των βιβλίων δίπλα στη λέξη μετάφραση είναι εξίσου σημαντικό με εκείνο του ίδιου του συγγραφέα.

Πρόσφατα βρέθηκα στη συνέντευξη τύπου γνωστού εκδοτικού οίκου για την παρουσίαση των νέων τίτλων ξένων συγγραφέων που θα κυκλοφορήσουν εντός του τριμήνου. Στο πάνελ της παρουσίασης συμμετείχαν και οι μεταφραστές των μυθιστορημάτων, αναλύοντας με το δικό τους τρόπο την υπόθεση και τα σημεία υπεροχής τους. Και μπορούσες να διακρίνεις από την ένταση της φωνής τους, τη γλώσσα του σώματος και την γλαφυρότητα των περιγραφών τους, πόσο πολύ είχαν γίνει ένα με τον ίδιο τον συγγραφέα. Η θέρμη των λόγων τους και το πάθος με το οποίο υπερασπιζόντουσαν την αξία των πονημάτων, πυροδότησε αμέσως το ενδιαφέρον μου και είμαι βέβαιη ότι το αποτέλεσμα των μεταφράσεων τους θα είναι εξαιρετικό. Γιατί ένας μεταφραστής οφείλει να καταδύεται με ζήλο στο έργο που μεταφράζει και να παλεύει να αναδείξει τη μοναδικότητα του εκάστοτε βιβλίου.

Υπάρχουν γύρω μας ταλαντούχοι άνθρωποι που πραγματικά κατορθώνουν να φέρουν εις πέρας με απόλυτη επιτυχία το δύσκολο έργο τους σε αυτούς του χαλεπούς καιρούς. Και ελπίζω να αρχίσουμε όλοι να αναφέρουμε πιο συχνά τα ονόματά τους στα σχόλια μας ή τις κριτικές μας, ως μία ένδειξη ευγνωμοσύνης που κατόρθωσαν να μας μυήσουν με επιτυχία στον μυστικό κόσμο του εκάστοτε συγγραφέα. Με τον τρόπο αυτό θα αναβαθμιστεί η αξία τους και θα επιστήσουν την προσοχή των εκδοτικών οίκων στις ορθές επιλογές προσώπων. Γιατί οι αρνητικές κριτικές έχουν νόημα για να αλλάξει η κατάσταση προς το καλύτερο, αλλά οι έπαινοι έχουν σπουδαιότερη βαρύτητα τελικά.

Καλλιόπη Κρητικού

********************************************

Οι κείμενο της Καλλιόπης Κρητικού,
συμπεριλαμβάνεται στο τέταρτο τεύχος του ArsOvi που μπορείτε να βρείτε ΕΔΩ:

Ovi_greece_0417_008a

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s