Το ντιζάϊν (Design) ως τέχνη

Μετά από μια αρκετά μεγάλη λίστα -άχρηστων επί το πλείστον- πραγμάτων που έπρεπε να αγοράσουμε όταν γίναμε για πρώτη φορά γονείς, φτάσαμε και στο θέμα του αυτοκινήτου- ποιο παιδικό κάθισμα να διαλέξουμε; Άπειροι και αγχωμένοι, περάσαμε μέρες κοιτώντας όλες τις πιθανές επιλογές και ήταν πολλές: Κάθισμα με πιο στενή και πιο φαρδιά ζώνη, με τόση και τόση κλίση, τόσο ψηλό και τόσο χαμηλό, με θήκη στο πλάι και χωρίς θήκη, με το ένα συν και το άλλο πλην, καθίσματα τόσο διαφορετικά και άλλα τόσο ίδια μεταξύ τους αλλά με μεγάλες διαφορές στην τιμή.

Καταλήξαμε σε ένα από τα υποτιθέμενα «καλά», γνωστής μάρκας βρεφικών προϊόντων και αρκετά ακριβό θα έλεγα. Μα όταν το πήραμε και ήρθε η στιγμή να το δοκιμάσουμε, δυστυχώς ανακαλύψαμε παράλληλα κι ότι είχαμε ένα μωρό με …πρόβλημα ναυτίας. Περάσαμε κι άλλες μέρες προσπαθώντας να βρούμε κάποια λύση- άλλος μας έλεγε να το έχουμε νηστικό, άλλος να μην πίνει τίποτα, άλλος να τρώει κάτι αλμυρό, άλλος μας πρότεινε βραχιολάκια ναυτίας. Τίποτα από όλα αυτά δεν πέτυχε. Μέχρι που τυχαία αρκετούς μήνες αργότερα κι αφού περιορίσαμε τις μετακινήσεις στο ελάχιστο, ένας φίλος ανέφερε ότι πήρε καινούργιο και μας έδωσε το δικό του παλιό να το δοκιμάσουμε.

Αovi_greece_1216_043aν και άγνωστης προέλευσης και στη μισή τιμή σε σχέση με το δικό μας, το βάλαμε στο αμάξι, βάλαμε και το μωρό μέσα, πήραμε και μια τσάντα με επιπλέον αλλαξιές και ξεκινήσαμε, περιμένοντας να αρχίσει να διαμαρτύρεται μέσα σε δέκα λεπτά. Αλλά φαίνεται πως αυτό το δεύτερο κι ανώνυμο καθισματάκι λειτούργησε διαφορετικά στο στομάχι του μωρού, και η διαδρομή ολοκληρώθηκε χωρίς προβλήματα και άτυχες στιγμές. Φαντάζομαι πως είχε να κάνει με το ύψος του και το πόσο μπορούσε να βλέπει έξω χωρίς να νιώθει ότι κάθεται μέσα σε έναν κουβά, ίσως να έπαιξε ρόλο και ο τρόπος που καθόταν, η ουσία ήταν πως ακόμα και οι γνωστές εταιρείες που ειδικεύονται σε συγκεκριμένα προϊόντα μπορούν να σχεδιάσουν κάτι λάθος.

Ντιζάιν και Τέχνη, λοιπόν. Να σχεδιάζεις κάτι με τέχνη. Είναι τέχνη το ντιζάιν; Είναι ο σχεδιαστής καλλιτέχνης;

Για να κατανοήσουμε το ντιζάιν ως τέχνη, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε κάτι σχετικά με την τέχνη και το ντιζάιν και για να γίνει αυτό, πρέπει να ξεχάσουμε όσα ξέρουμε. Έτσι ακριβώς. Γιατί όσα ξέρουμε, είναι λίγο πολύ λάθος κι αυτό ξεκινάει αρχικά από τα εκπαιδευτικά συστήματα, που μας διδάσκουν από πολύ νωρίς πως υπάρχει μόνο ένας σωστός τρόπος σκέψης και μόνο ένας σωστός τρόπος να γίνουν τα πράγματα. Λάθος. Η τέχνη και το ντιζάιν είναι δυο έννοιες με πολύ μεγάλο εύρος και με εντελώς ασαφή όρια και ίσως ο μόνος τρόπος να τα κατανοήσουμε και τα δυο και για να μπορούμε να μιλάμε γι αυτά στην ίδια πρόταση, είναι να ξεχάσουμε όσα ξέραμε ως τώρα κι όσα έχουμε μάθει.

uc603_3233Ξεχάστε Τον Καλλιτέχνη που δημιουργεί Το Αριστούργημα για τους λίγους μόνο κι εκλεκτούς γνώστες κι ενδιαφερόμενους. Αυτό δεν είναι το σήμερα. Τα πράγματα ήταν όντως έτσι, αλλά κάποτε. Κάποτε όμως, οι άνθρωποι αγωνίζονταν να επιβιώσουν. Τα σπίτια τους είχαν μόνο (και πολλές φορές ούτε καν) τα απαραίτητα. Η τέχνη ήταν προνόμιο των λίγων πλουσίων και μορφωμένων. Κι αυτό, δεν είναι το σήμερα. Όσο η τέχνη παραμένει σε απόσταση από τη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου, θα εξακολουθεί να αφορά και να ενδιαφέρει μόνο λίγους.

Ας μας κάνουν λοιπόν τη χάρη οι Μεγάλοι Καλλιτέχνες να κατέβουν λίγο από το χρυσό τους θρόνο. Ας πετάξουν τις παλιές διδαχές και τα υπολείμματα περασμένων εποχών. Ας δουν λίγο το σήμερα. Οι σημερινοί καλλιτέχνες, πρέπει να είναι και σχεδιαστές. Οι σχεδιαστές είναι και καλλιτέχνες. Ο καλλιτέχνης πρέπει να γίνει άνθρωπος! Και να γίνει κομμάτι του συνόλου.

Δεν υπάρχει ένας τρόπος σκέψης, ούτε κι ένας τρόπος να γίνουν τα πράγματα σωστά. Η δημιουργία δεν είναι μονόδρομος. Οι εποχές άλλαξαν, η ζωή όλων μας άλλαξε. Ο χρόνος τρέχει κι εμείς πίσω του. Οι άνθρωποι σήμερα δεν πηγαίνουν στα μουσεία και τις εκθέσεις. Η τεχνολογία εξελίσσεται μέρα με τη μέρα, έχουμε smart phones, tablet και υπολογιστές, έχουμε το διαδίκτυο και τα social media, έχουμε γίνει κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου συνόλου από αυτό που είχαμε συνηθίσει να ανήκουμε: Έχουμε γίνει ενεργοί θεατές και κομμάτι του κόσμου. Ζούμε σε ρυθμούς Fast Forward, η μόδα αλλάζει συνεχώς- αυτό που είναι σήμερα IN, αύριο μπορεί να είναι OUT, ο κόσμος έχει προβλήματα, τα εκπαιδευτικά συστήματα μας φοράνε παρωπίδες, οι αδερφές Καρντάσιαν μας έχουν ζαλίσει τον εγκέφαλο, κανείς πραγματικά δεν πολυνοιάζεται για το τι συμβαίνει γύρω του και ξέρετε γιατί; Γιατί δεν προλαβαίνει!

Πού θα βρει λοιπόν η Τέχνη τη θέση της μέσα σε όλα αυτά;

Στην καθημερινότητα.

Ή μήπως ακούγεται πολύ μοντέρνο; Ακούστε κι ένα μυστικό: Ένα εξαιρετικό κομμάτι τέχνης, ένα ετρουσκικό βάζο για παράδειγμα, από αυτά που θαυμάζεις από μακριά στα μουσεία, σχεδιάστηκε κάποτε με πολύ …ταπεινό σκοπό – την αποθήκευση του λαδιού. Ναι, ακόμα κι ένα δοχείο λαδιού μπορεί να είναι φτιαγμένο με τέχνη! Τι αλλάζει σήμερα; Προσαρμόζεις τις τεχνικές στην εποχή σου και ανανεώνεις/εξελίσσεις τις μεθόδους και τα υλικά, προσπαθώντας πάντα να δημιουργείς κάτι που το μάτι του σύγχρονου, τρελαμένου ανθρώπου, θα προλάβει να αρπάξει και θα σταθεί εκεί. Πριν το προσπεράσει για πάντα.

Το είπε ο Walter Gropius, το 1919: «Το μόνο που μπορεί να διδαχτεί, είναι τα τεχνικά μέσα, όχι η ίδια η τέχνη. Κάποτε η τέχνη εξυπηρετούσε συγκεκριμένο σκοπό κι αφορούσε συγκεκριμένο κοινό, κι αυτό την απομάκρυνε από τον άνθρωπο. Όμως η τέχνη μπορεί να βρίσκεται παντού γύρω μας.»

Ο σχεδιαστής του σήμερα, επαναφέρει τη χαμένη επαφή μεταξύ της τέχνης και του κοινού μέσα σ’ αυτή τη ζωή του fast forward που ζούμε, κι αντιμετωπίζει την τέχνη ως κάτι …ζωντανό κι ενεργό. Αντί λοιπόν για μεγάλους πίνακες ζωγραφικής σε σκαλιστές κορνίζες που κρέμονται στους τοίχους των σκοτεινών διαδρόμων στο αρχοντικό μας, δίπλα στα μαρμάρινα αντίγραφα γλυπτά της ελληνιστικής εποχής που αγοράσαμε πέρσι (ορίστε;;), σήμερα έχουμε φανταχτερές, χρήσιμες συσκευές για την κουζίνα μας, κινητά τηλέφωνα για την επικοινωνία μας, μπολ για τη σούπα μας και ντιζαϊνάτες καφετιέρες, γυαλιά ηλίου, πολυθρόνες για διάβασμα, παιδικά καθίσματα αυτοκινήτου και λάμπες οροφής για τα στενάχωρα διαμερίσματά μας. Έχουμε όμορφα πράγματα να χρησιμοποιούμε καθημερινά.

Η ομορφιά δε χρειάζεται να κρέμεται στον τοίχο ούτε να βρίσκεται πίσω από γυάλινες προθήκες και να μην αγγίζει κανείς. Η ομορφιά και η αισθητική και η κομψότητα μπορούν να (συν)υπάρχουν στα πάντα. Κι όπως είπε και ο Bruno Munari: «Κάτι δεν είναι όμορφο επειδή είναι όμορφο- είπε ο βάτραχος στη βατραχίνα- είναι όμορφο επειδή αρέσει σε κάποιον.»

Αν όσα χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση είναι σχεδιασμένα και φτιαγμένα με τέχνη κι όχι απλώς τυχαία κομμάτια που εξυπηρετούν τη λειτουργικότητα (μόνο) ή τη χαμηλή τιμή (μόνο) ή τη μόδα, όταν τα πράγματα είναι και λειτουργικά και όμορφα ταυτόχρονα, τότε έχουμε καταφέρει «το Ντιζάιν ως Τέχνη» (και δεν φτιάχνουμε ένα όμορφο κάθισμα αυτοκινήτου με θήκη για το μπιμπερό που όμως προκαλεί ναυτία στα μωρά επειδή κάτι δεν υπολογίσαμε σωστά- ναι, ακόμα πονάει αυτό.)

Ντιζάιν λοιπόν, θα πει να ξέρεις και να κατανοείς τις ανθρώπινες ανάγκες – όλες! – κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί με εξειδικευμένη διδασκαλία της επιστήμης και της τεχνολογίας. Ο σχεδιαστής είναι ο καλλιτέχνης του σήμερα, ένας δημιουργός σε θέση να προσεγγίσει τις ανάγκες αυτές και που δε φοβάται την εξέλιξη και τη χρήση νέων μέσων. Η αισθητική καλλιεργείται. Τα περισσότερα προϊόντα πλέον εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τους κατάλληλους σχεδιαστές για την επιτυχία τους. Δεν έχει σημασία αν μιλάμε για αυτοκίνητο, για μια καρέκλα, για το τελευταίο iPhone ή ένα ψυγείο, οι σχεδιαστές καθορίζουν τις πωλήσεις: Όσο καλύτερα σχεδιασμένο το προϊόν, τόσο περισσότερο θα πουλήσει. Τόσο απλό.

Βασικά δεν είναι καθόλου απλό. Ο σχεδιαστής πρέπει να δώσει συγκεκριμένο βάρος σε κάθε κομμάτι του project πάνω στο οποίο δουλεύει. Πρέπει να σχεδιάσει την καλύτερη δυνατή μορφή για το προϊόν σε σχέση με τη λειτουργία του- αλλά χωρίς να περιορίζει τη μορφή αυτή μόνο με βάση τη χρήση, θα πρέπει να γνωρίζει και να επιλέξει το κατάλληλο υλικό, να υπολογίσει το κόστος παραγωγής και άλλες παραμέτρους. Ο καλός σχεδιαστής ξέρει πολύ καλά πως η τελική μορφή του προϊόντος είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχολογία του αγοραστή. Κι όλοι ξέρουμε πως η αγοραστική επιθυμία είναι κάτι που μπορεί να εκραγεί σε μια στιγμή στο μυαλό μας, και την επόμενη στιγμή να χαθεί για πάντα.

Πού συναντιούνται η τέχνη και το ντιζάιν, αυτές οι δυο μεγάλες έννοιες με τα τόσο ασαφή όρια; Εκεί που το δέντρο πετάει ένα καινούργιο φύλλο. Σας μπερδεύω τώρα, ε; Σκεφτείτε το λίγο: Ένα φύλλο έχει τη μορφή που έχει, επειδή ανήκει σε ένα συγκεκριμένο δέντρο. Η φύση είναι ο πιο ταλαντούχος σχεδιαστής, ο μεγαλύτερος καλλιτέχνης, ο πιο έξυπνος μηχανικός, η φύση υπολογίζει τα πάντα με μαθηματική ακρίβεια και δημιουργεί αν μη τι άλλο, με στυλ. Οκ, ακόμα και στο ίδιο δέντρο τα φύλλα μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους. Αλλά ποτέ δε θα δείτε ένα φύλλο συκιάς πάνω σε ένα φοίνικα. Θα ξέρατε ότι κάτι δεν πήγε καλά. Τα φύλλα πάνω στα δέντρα τους δεν είναι όμορφα μόνο επειδή είναι κομψά και λειτουργικά, αλλά γιατί είναι στη θέση τους! Είναι φυσικά.

Οι σχεδιαστές προσπαθούν να πετύχουν ακριβώς αυτό. Να σχεδιάζουν πράγματα τόσο φυσικά, σα να ήταν τα φύλλα ενός δέντρου. Έτσι όπως κι ένα δέντρο σχεδιάζει το επόμενο φύλλο του. Δεν είναι αυτό από μόνο του αρκετά …καλλιτεχνικό; Ναι, είναι. Όμως αυτό δε σημαίνει πως οι σχεδιαστές έχουν το ακαταλόγιστο. Δε δημιουργούν με βάση το προσωπικό τους γούστο, αλλά προσπαθούν να είναι αντικειμενικοί, λαμβάνοντας υπόψη το χρόνο, τον τόπο και τις ανθρώπινες ανάγκες, ώστε το αποτέλεσμα να εξυπηρετεί αυτούς τους παράγοντες. Οι σχεδιαστές λοιπόν είναι οι καλλιτέχνες του σήμερα, που στοχεύουν να εξαλείψουν τα κενά μεταξύ της τέχνης και του κοινού, που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου και της κοινωνίας τους, αναγνωρίζοντας ότι είναι κομμάτια ενός μεγαλύτερου συνόλου -ολόκληρου του κόσμου, σχεδιάζοντας με τέχνη, ομορφιά, αισθητική και στυλ.

Κατερίνα Χαρίση

************************************************

Το άρθρο πρωτοκυκλοφόρησε στα αγγλικά, στο Βρετανικό περιοδικό τέχνης Universal Colours

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s