Μανώλης Καλομοίρης

Στις 14 Δεκεμβρίου του 1883, γεννήθηκε στη Σμύρνη ο Έλληνας μουσικός και συνθέτης, Μανώλης Καλομοίρης.

Ovi_greece_1216_020a.gifΕμβληματική μορφή της μουσικής ιστορίας της νεότερης Ελλάδας, που σφράγισε την πολιτιστική ζωή της χώρας στο πρώτο μισό του 20ο αιώνα, ο Μανώλης Καλομοίρης βρέθηκε στην Αθήνα κατά τη νεαρή του ηλικία, όπου και ξεκίνησε τις σπουδές του στο πιάνο παράλληλα με το σχολείο. Εξαιτίας μιας ακόμα μετακίνησης, το 1899 αποφοίτησε από το Γυμνάσιο στην Κωνσταντινούπολη και λίγο αργότερα αποχώρησε για τη Βιέννη, όπου συνέχισε τις σπουδές του στο πιάνο και στα ανώτερα θεωρητικά.

Το 1910, επέστρεψε στην Ελλάδα αποφασισμένος να εγκατασταθεί πλέον μόνιμα, μετά από 4ετή διαμονή του στο Χάρκοβο της Ρωσίας. Κατά την επιστροφή του στην Αθήνα, αρχικά εργάσθηκε ως καθηγητής πιάνου στο Ωδείο Αθηνών. Το 1919 ίδρυσε το Ελληνικό Ωδείο και το 1926 το Εθνικό Ωδείο, το οποίο και διηύθυνε μέχρι το 1948.

Όλη αυτή η πορεία στόχευε στη δημιουργία μιας εθνικής σχολής, βασισμένης στα πρότυπα του γερμανικού ρομαντισμού, προσαρμοσμένου σε ελληνικά μοτίβα. Η τάση δημιουργίας «εθνικών σχολών» υπήρξε η επικρατούσα τάση της εποχής στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες και το όραμα του μεγάλου Έλληνα συνθέτη ήταν η δημιουργία κάτι ανάλογου και στη χώρα μας.

Οι συνθέσεις του Μανώλη Καλομοίρη υπήρξαν πλούσιες και ποικίλες. Κατά ένα μεγάλο μέρος, ο μουσικός εμπνεύστηκε από τη δημοτική ποίηση και κυρίως από την ποίηση του Κωστή Παλαμά, αλλά και του Άγγελου Σικελιανού, του Ιωάννη Γρυπάρη, του Διονύσιου Σολωμού κ.α. Γενικά, η νεοελληνική λογοτεχνία και ποίηση έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στα έργα του. Από τα νιάτα του υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της δημοτικής γλώσσας, εκφράζοντας συχνά την προτίμησή του σε αυτήν με ακραίες θέσεις. Υπήρξε εκείνος, που κατά την πρώτη του συναυλία στην Αθήνα, χρησιμοποίησε στο πρόγραμμά του, όχι απλώς τη δημοτική, αλλά “σκληρή” δημοτική.

Παρά τις επιρροές που δέχθηκε από τις χώρες του εξωτερικού, το μουσικό του ύφος απέκτησε μια πολύ προσωπική ταυτότητα. Συνέθεσε πολλά έργα, μεταξύ αυτών πέντε όπερες  (Πρωτομάστορας, σε λιμπρέτο του Ν. Καζαντζάκη (1915) βασισμένο στο δημοτικό ποίημα «Το γιοφύρι της Άρτας», Το δαχτυλίδι της μάνας (1917), Ανατολή, με βάση μονόπρακτο του Γ. Καμπύση (1945), Τα ξωτικά νερά, σε δικό του λιμπρέτο, βασισμένο σε ένα ποίημα του W. B. Yeats (1950) και Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, βασισμένο στο ομώνυμο έργο του Νίκου Καζαντζάκη (1961).

Στις συνθέσεις του περιλαμβάνονται ακόμα, ένα κοντσέρτο για πιάνο, κύκλοι τραγουδιών για φωνή και ορχήστρα ή για φωνή και πιάνο, έργα για πιάνο, μουσική δωματίου, χορωδιακά, καθώς και έργα για παιδιά. Συνέγραψε επίσης βιβλία πάνω στη θεωρία της μουσικής.

Ο Μανώλης Καλομοίρης ασχολήθηκε συστηματικά με τη μουσική εκπαίδευση. Σε μια εποχή που μουσική παιδεία υπήρχε μόνο στην Αθήνα και τα προγράμματα του Ωδείου Αθηνών γράφονταν μόνο στα γαλλικά, εκείνος ίδρυσε ωδεία σε όλη την Ελλάδα και έγραψε βιβλία μουσικής στη δημοτική για τις ελληνικές ανάγκες. Από το Εθνικό Ωδείο πέρασε πλήθος κορυφαίων μουσικών, όπως η Μαρία Κάλλας, ο Μιλτιάδης Καρύδης, ο Δημήτρης Δραγατάκης κ.ά. Για πολλές δεκαετίες η συντριπτική πλειοψηφία των τραγουδιστών της Λυρικής Σκηνής προέρχονταν από το Εθνικό Ωδείο. Ο ίδιος διετέλεσε αρχιμουσικός, σε όλες τις στρατιωτικές μπάντες Αθηνών. Το 1945 εκλέχθηκε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και τιμήθηκε με το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών.

Ο Μανώλης Καλομοίρης πέθανε στην Αθήνα, στις 3 Απριλίου του 1962, σε ηλικία 79 ετών. Κηδεύτηκε την επόμενη μέρα, Τετάρτη 4 Απριλίου, δημοσία δαπάνη και με τιμές που άρμοζαν στο μέγεθος και στην προσφορά του. Το έργο του στο Εθνικό Ωδείο συνεχίζεται υπό τη διεύθυνση της εγγονής του Χαράς Καλομοίρη.

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ήταν το τελευταίο του έργο. Στις 29 του Σταυρού του 1958, υπονοώντας ότι σκοπεύει να εγκαταλείψει τη σύνθεση, έγραψε στο ημερολόγιό του: “Απόψε κλείδωσα στο συρτάρι μου τα χειρόγραφα και τα σκίτσα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Δεν νοιώθω πια τις δυνάμεις μου για να βγάλω πέρα ένα τέτοιο έργο. Στέρεψεν η παγά λαλέουσα. Και έπειτα, pourquoi et pour qui?

 

Στα έργα για πιάνο του Μανώλη Καλομοίρη περιλαμβάνονται και οι σειρές Α’, Β’ και Γ’, με τίτλο Για τα Ελληνόπουλα, συνολικά 11 κομμάτια. Μπορείτε να τα ακούσετε στο link που ακολουθεί:

https://www.youtube.com/watch?v=KAWzi7Zwlgc&t=31s

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s