Ένα πολύ ροκ Νόμπελ

Με την ανακοίνωση της απονομής του φετινού Νόμπελ Λογοτεχνίας από τη Σουηδική Ακαδημία στον Μπομπ Ντίλαν, χαμογέλασα κι εγώ όπως και χιλιάδες χιλιάδων άλλων σε όλο τον κόσμο. Στη συνέχεια, έκανα κι εγώ την πλάκα μου στα κοινωνικά διαδίκτυα. «Τώρα το Νόμπελ φυσικής και χημείας σε μένα», το ότι γνωστός σκράπας και στα δυο.

Κάτ’ εμένα η αντίδραση με χιούμορ της βράβευσης του Ντίλαν έδειχνε και μια δόση οικειότητας προς τον δημιουργό. Δεν ήταν ο δαφνοφορεμένος διανοούμενος που κάθεται σε ένα συννεφάκι κάπου εκεί ψηλά και κανένας δεν τον έχει διαβάσει, δεν τον έχει ακούσει και πολύ περισσότερο δεν τον καταλαβαίνει. Για να μη ξεχνάμε εμείς οι Έλληνες, ότι πέρα από τον εγωκεντρισμό και ελληνοκεντρισμό μας, όταν ο Ελύτης πήρε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, όλοι απόρησαν ποιος και γιατί είναι αυτός ο Ελύτης και μάλιστα βρετανική φυλλάδα – που σήμερα χρησιμοποιούν σαν πηγή «σοβαρών» ειδήσεων όλα τα ελληνικά ειδησιογραφικά μπλόγκς και σάιτς – έγραψε, ποιος είναι αυτός ο Ελύτης; Μαγειρεύει καλό μουσακά;

Ο Μπομπ Ντίλαν είναι ένας ποιητής που έχει μπει στα σπίτια μας, στα δωμάτιά μας και μας συντρόφευσε για πολλά χρόνια, από τις πιο ευχάριστες έως τις πιο μελαγχολικές στιγμές της ζωής μας, είτε με τον άνεμο, είτε με τις κυλιόμενες πέτρες του. Πολύ περισσότερο, ο Μπομπ Ντίλαν υπήρξε σύμβολο μιας γενιάς που επαναστάτησε σε ό,τι εξέφραζε η συντηρητική Αμερική – και όχι μόνο –  πηγαίνοντας κόντρα ακόμα και στον ψεύτικο πατριωτισμό. Ακόμα και ο χριστιανός Ντίλαν της δεκαετίας του ’90 δεν έπαψε να είναι ένας επαναστάτης, ένας σύγχρονος άνθρωπος με σύγχρονες ανησυχίες, που μιλούσε για τον χριστιανισμό όχι με δόγματα, αλλά με ερωτήσεις που απαιτούσαν απαντήσεις. Οι στίχοι του συντρόφεψαν μαζικές και προσωπικές επαναστάσεις πολλών, για πολλές δεκαετίες.

Ovi_greece_1016_057a.gif

Αλλά είχε κι έναν εχθρό ο Μπομπ Ντίλαν, έναν εχθρό που είναι ο ίδιος εκείνος που τον έβαλε στα δωμάτια και στα κασετοφωνάκια μας. Το Ροκ. Ή καλύτερα τα στερεότυπα που έχουν δημιουργηθεί γύρω από το Ροκ, όπου ένας Ροκ αστέρας είναι ναρκομανής, αλκοολικός, πρεζάκι, απόβλητο της κοινωνίας. Πολλές φορές έχω αντιμετωπίσει την απορία σε πρόσωπα κάποιων που μαθαίνουν, ότι ο Roger Waters για παράδειγμα, φοίτησε στο τμήμα Αρχιτεκτονικής του πανεπιστημίου του Westminster ή ότι ο Bryan May των Queen είναι καθηγητής Αστροφυσικής στο Imperial College London, γνωστό για τις έρευνές του και ο May, γνωστός για τις μελέτες του και τις επεμβάσεις σε διεθνή συνέδρια με μεγάλο κύρος.

Αυτά φυσικά δεν αποκλείουν ότι οι παραπάνω δεν έζησαν και τη ζωή του ροκ αστέρα. Αλλά άλλες μορφές της λογοτεχνίας που δεν ήταν και ροκ αστέρια και βραβεύτηκαν με Νόμπελ, είχαν προσωπικά πάθη που τους τυράννησαν μέχρι το τέλος τους, όπως ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ ή ο Σάμιουελ Μπέκετ και ο Χάινριχ Μπελ.

Αυτά τα σημειώνω, γιατί μετά από ένα σημείο το χιούμορ έδωσε τη θέση του στη χλεύη και δη την κακία, που κατ’ εμένα ήταν και απόρροια ζήλειας. Απλό παράδειγμα η αντίδραση του Nate Brown, το καινούργιο υποτίθεται μεγάλο αστέρι της αμερικάνικης λογοτεχνίας, που σε ένα αρκετά μεγάλο άρθρο προσπάθησε να βρει τον …Αριστοτέλη στον Ντίλαν, συγκρίνοντάς τον παράλληλα με το άλλο Νόμπελ, αυτό της ιατρικής, προς τον γιατρό Oshumi, αδικώντας όχι τον Ντίλαν, αλλά τον ίδιο τον ερευνητή που τον παρουσίαζε σαν ένα μικρό θεό και δείχνοντας απόλυτη άγνοια για την έρευνά του στην αυτοκαταστροφή των κυττάρων.

Την ίδια στιγμή που μεγαθήρια όπως ο Salman Rushdie, ο Stephen King ή ο Robyn Hitchcock συγχαίρουν τον Ντίλαν, κάποιοι άλλοι όπως οι Stephen Metcalf και Jody Rosen έχουν ρίξει άπειρο δηλητήριο. Τι διαφορά έχουν οι δεύτεροι από τους πρώτους; Οι δεύτεροι ανήκουν στις μετριότητες, που περιστασιακά απολαμβάνουν δέκα λεπτά διασημότητας. Αυτό που δεν θέλουν να καταλάβουν όλοι, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που θα ήθελαν να πάρουν το βραβείο Νόμπελ, είναι δυο πράγματα. Πρώτο, ότι τα κριτήρια είναι καθαρά υποκειμενικά από μια μικρή, πολύ μικρή ομάδα ανθρώπων και δεύτερο, ότι το βραβείο Νόμπελ είναι ένα ιδιωτικό βραβείο ενός ιδιωτικού οργανισμού σε έναν κόσμο με εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, παρόμοια βραβεία με μερικά πολύ πιο αξιόλογα. Αυτό που κάνει το βραβείο Νόμπελ να διαφέρει, δεν είναι το βάρος του στην παγκόσμια λογοτεχνία ή επιστήμη, ούτε η αναγνώρισή του, αλλά η γκλαμουριά του. Η συμμετοχή λοχαγών και βασιλιάδων σε μια τελετή με χρυσά μαχαιροπήρουνα. Όσο ειρωνικό κι αν ακουστεί στη συγκεκριμένη περίπτωση, το βραβείο Νόμπελ έχει στοιχεία ροκ.

Ποιος συγγραφέας ή ποιητής θα έλεγε όχι σε ένα βραβείο Πούλιτζερ, ένα βραβείο της Βρετανικής Βασιλικής Ακαδημίας (που συνοδεύεται κι από τίτλο) ή στο βραβείο της Γαλλικής Ακαδημίας, για να περιμένει να πάρει το Νόμπελ; Αλλά ξέρετε, εκεί είναι το μεγάλο κομμάτι της διαφοράς. Οι περισσότεροι αγνοείτε την ύπαρξη αυτών των βραβείων, παρόλο ότι στο χώρο τους χαίρουν πολύ μεγαλύτερης αναγνώρισης. Όλοι όμως γνωρίζετε τα βραβεία Νόμπελ, γιατί συνοδεύονται με βραδινά φορέματα και φωτογραφίες στη Daily Mail κι άλλα παρόμοια έντυπα. Όπως είπα και προηγούμενως, το Νόμπελ έχει και στοιχεία ροκ και εκεί ακριβώς είναι η ειρωνεία, γιατί γι’ αυτό ακριβώς κατηγορείται ο Ντίλαν, ότι είναι ροκ.

Ο Ντίλαν το δικαιούται αναμφιβόλως το βραβείο Νόμπελ, όχι μόνο για την ποίησή του, αυτό που έφερε η ποίησή του σε μια εσωστρεφή Αμερική, αλλά και για όσες αλλαγές έφεραν οι στίχοι του, ακόμα κι όταν τους τραγουδούσε. Ο Ελύτης – για να παραμείνουμε στο ελληνικό παράδειγμα – δεν έγινε λιγότερο ποιητής ή νομπελίστας, όταν τον μελοποίησε ο Θεοδωράκης.

Θάνος Καλαμίδας

*******************************************

Τέλος, ένα ποίημα του Ντίλαν που αρέσει σε μένα και έχει επιπλέον μελοποιηθεί από τον ίδιο τον ποιητή.

Στον Άνεμο Πετάει

Πόσους δρόμους πρέπει ένας άντρας ν’ακολουθήσει
Προτού σαν άντρα μπορεί κανείς να τον ορίσει;
Σε πόσες θάλασσες πρέπει ένα περιστέρι λευκό να αρμενίσει
Προτού στην άμμο πάει γλυκά να καθίσει;
Ναι, και πόσες φορές θα βροντήσουν τα κανόνια
Προτού τα θάψουμε για πάντα μες στα χιόνια;
Η απάντηση, φίλε μου, σαλεύει και σκιρτάει
Η απάντηση, φίλε μου, στον άνεμο πετάει.

Πόσα χρόνια μπορεί να αντέξει ένα βουνό
Προτού της θάλασσας το φθείρει το νερό;
Ναι, και πόσα χρόνια μπορούνε κάποιοι
Ν’ ανεχθούνε τη σκλαβιά
Προτού έρθει να τους δοθεί και πάλι η λευτεριά;
Και πόσες φορές μπορεί κανείς να γυρίζει το κεφάλι
Να κάνει πως δεν βλέπει το γύρω του το χάλι;
Η απάντηση, φίλε μου, σαλεύει και σκιρτάει
Η απάντηση, φίλε μου, στον άνεμο πετάει.

Πόσες φορές πρέπει το βλέμμα να σηκώσεις
Προτού τον ουρανό να δεις ολόκληρο και όχι με δόσεις;
Και πόσα αυτιά πρέπει κανείς να έχει
Προτού το κλάμα του συνανθρώπου αρχίσει να προσέχει;
Και πόσοι πρέπει να πεθάνουνε, πόσοι ακόμα άλλοι
Προτού νιώσουμε πως ο θάνατος κάνει ζημιά μεγάλη;
Η απάντηση, φίλε μου, σαλεύει και σκιρτάει
Η απάντηση, φίλε μου, στον άνεμο πετάει.

Μετάφραση (ελεύθερη): Γιώργος – Ίκαρος Μπαμπασάκης
Αντιγραφή από τον Ά τόμο Bob Dylan Τραγούδια 1962-2001, εκδόσεις Ιανός 2006

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s