Η Σμαρώ, η εξαπάτηση, οι Ούγγροι και οι Φινλανδοί

Πριν από πολλά χρόνια, βρετανικό περιοδικό μου ζήτησε να γράψω μια σειρά από μικρά άρθρα, ελαφρά χιουμοριστικά, σαρκαστικά, ειρωνικά με θέμα τους διάφορους χαρακτήρες της τότε βρετανικής κοινωνίας. Τα άρθρα μάλιστα συνοδεύονταν από σκίτσο με τον χαρακτήρα που περιέγραφα και τα οπτικά χαρακτηριστικά που ανέφερα. Το είχα διασκεδάσει απεριόριστα, μιας και ήταν και για μένα ένα διάλλειμα ανάμεσα σε πολιτικές αναλύσεις και βαριά ρεπορτάζ με πολλούς θανάτους και πόνο.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά, ότι ο πρώτος χαρακτήρας που περιέγραψα, έτσι για να βάλω και στο κλίμα τους αναγνώστες, ήταν ένας φασίστας Skinhead συνοψίζοντας το φρασεολόγιό του, τις σκέψεις του και την ιδεολογία του σε μια λέξη: ουγκ! Συνέχισα με τον υπάλληλο της Wall Street, τον υπάλληλο του σουπερμάρκετ και είχα φτάσει στο θαμώνα του παμπ, όταν ανακάλυψα ότι αυτό που περιέγραφα δεν ήταν αποκλειστικά βρετανικό. Στην ουσία θα μπορούσα και να περιγράφω έναν Έλληνα καφενόβιο. Το μόνο που είχα να κάνω, ήταν να αντικαταστήσω το ποτήρι την μπίτερ με ένα ποτήρι φραπέ με πολλή ζάχαρη!

Τώρα πώς το σκέφτηκα αυτό. Η Σμαρώ Μαρδύρη φταίει και το άρθρο της πριν από μερικές μέρες, «Η εξαπάτηση συχνά ασκείται ανώφελα για την απλή πνευματική ικανοποίηση που παρέχει» και η σύγκριση των Ελλήνων με του Ούγγρους σε κάποιο σημείο του άρθρου. Όχι, δεν την έκανε η Σμαρώ τη σύγκριση, αναφορά ήταν. Αλλά σε μια παράξενη αλληλουχία σκέψεων, με έκανε να σκεφτώ τα 16 μου χρόνια στη Φινλανδία. Αυτό, επειδή οι Φινλανδοί είναι ανθρωπολογικά και εθνολογικά συγγενείς με τους Ούγγρους και τους …Τούρκους. Περιμένετε, μην σας πιάνει αγωνία, θα το ξεμπλέξω το πράγμα.

Σε μια ζωή που μου επιφύλασσε πολλές εκπλήξεις και περισσότερες μετακινήσεις, βρέθηκα να ζω σε διαφορετικές χώρες, σε διαφορετικές ηπείρους. Σε κάθε μετακίνησή μου, φρόντισα να μην περιορίζω τη ζωή μου στην επιφανειακή επίσκεψη σε μέρη πολυσύχναστα και τουριστικά ή στα σημεία του επαγγελματικού μου ενδιαφέροντος, αλλά να μπαίνω, όσο μπορούσα, στην τοπική κοινωνία. Να λειτουργήσω μέσα στην τοπική κοινωνία και να την κατανοήσω όσο περισσότερο γινόταν. Όσο τρελό ή παράδοξο κι αν φανεί, η κοινωνία που μου ανοίχτηκε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη πέραν της βρετανικής που την έζησα και σε μια ηλικία που μπορούσα και πιο ευκολά να προσαρμοστώ, ήταν η ιαπωνική. Και εδώ μιλάμε για μια κοινωνία, που από όπου κι αν την πιάσεις, δεν έχει τίποτα κοινό με την ελληνική. Από τη γλώσσα μέχρι την αντίληψη της δημιουργίας, δεν υπάρχει τίποτα απολύτως κοινό. Κι όμως, εκεί ήταν που μετά από ένα σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, ένιωσα πιο άνετα από κάθε άλλη χώρα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν άλλα μέρη που εξίσου με έκαναν να αισθανθώ καλοδεχούμενος ή που δεν με αγκάλιασαν. Οι μήνες που έμεινα στη Μποτσουάνα, θα μείνουν για πάντα μέσα μου σαν από τους καλύτερους της ζωής μου. Αλλά ήθελα να μιλήσω περισσότερο για τη Φινλανδία.

Ovi_greece_1016_053a.gif

Η Φινλανδία βρίσκεται στην αντίπερα της Ηπείρου, στον αρκτικό κύκλο, που όπως και να το κάνεις καθορίζει τη ζωή των ανθρώπων. Δεν είναι το ίδιο να σηκώνεις το χέρι για να κόψεις ένα μήλο, με το να εισάγεις ακόμα και χόρτα για τα ζώα. Οι Φινλανδοί μιλάνε μια γλώσσα, που ναι μεν έχει φίνο-ουγγρική ρίζα από τα Ουράλια της Ρωσίας, άλλα καμία απολύτως συγγένεια με οποιαδήποτε ινδοευρωπαϊκή. Ο ΟΗΕ μάλιστα, την ορίζει ως γλώσσα πέντε αστέρων δυσκολίας μαζί με τα Εβραϊκά και τα Κινέζικα και αναφέρει, ότι χρειάζονται 5 χρόνια – εξ ου και τα 5 αστέρια – για να μάθεις να τη μιλάς. Τα Ελληνικά, για παράδειγμα, είναι γλώσσα με 3 αστέρια. Οπότε μετά το κλίμα, η γλώσσα τους είναι ένα ακόμα στοιχείο που τους διαφοροποιεί και πιθανώς συμβάλλει και στην απομόνωσή τους ή τουλάχιστον στην απομόνωση που νιώθουν οι ίδιοι.

Στο θρήσκευμα, διαμαρτυρόμενοι Λιθουριανοί. Η προσωπική μου σχέση με τις εκκλησίες είναι μάλλον κακή, αλλά θα έλεγα ότι ένας έντονος συντηρητισμός είναι το κυριότερο χαρακτηριστικό των Λιθουριανών, με κέντρο τον άνθρωπο, σαν υπηρέτη όμως του θεού, καταδικασμένου να υπακούει χωρίς να ρωτάει. Άλλωστε και η απόσχισή τους από την Καθολική εκκλησία έχει να κάνει με τη συμβολική θέση του Πάπα και τη δύναμη που του αποφέρει. Δεν ξέρω πολλά για το θέμα και έχω πάντα την αίσθηση ότι οι θρησκείες κρύβουν και κάποιας μορφής σχιζοφρένεια, όπου άλλα λέει ο ένας κι άλλα ο άλλος, και εδώ μιλάω για τους «δασκάλους» αυτών των θρησκειών και τους «αντιπρόσωπους» τους ή «μεταφραστές» τους. Αυτό που θα μπορούσα να πω είναι, ότι γενικά οι Λουθηριανοί είναι βαθιά συντηρητικοί, άλλωστε η λέξη πουριτανισμός είναι συνδεδεμένη με τον Λουθηριανισμό. Αυτό, όσο κι αν τα κράτη όπου κυριαρχεί ο Λουθηριανισμός έχουν πολύ προοδευτική βιτρίνα. Αυτό είναι το τρίτο στοιχείο, μετά το κλίμα και τη γλώσσα, που μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας κοινωνίας.

Θα μου πείτε ότι και η Ορθόδοξη εκκλησία είναι βαθιά συντηρητική. Αν με το «βαθιά συντηρητική» εννοείτε το γεγονός ότι διοικείται από φασίστες, ρατσιστές δέσποτες, θα συμφωνήσω. Αλλά εκκλησία δεν είναι οι δεσπότες και οι παππάδες, εκκλησία είναι ο λαός των πιστών και κατά τη γνώμη μου ο Έλληνας έχει καταφέρει το απίθανο, να παντρέψει σε μια τελείως σουρεαλιστική πραγματικότητα τον συντηρητικό χριστιανισμό, με τον απελευθερωμένο αρχαίο ελληνικό παγανισμό. Τόσο ο Απόλλωνας και η Δήμητρα, όσο και ο Βάκχος, ζούνε μέσα στην ελληνική κοινωνία και τα ελληνικά πιστεύω, συχνά καγχάζοντας τους νεότερους θεούς, έχοντας προσαρμόσει νέο-χριστιανικές λειτουργίες στις δικές τους παραδόσεις. Έτσι η θρησκεία μπορεί να διαμορφώσει κοινωνικές αλλαγές και συμπεριφορές.

Αλλά όπως είπαμε, στα χρόνια που έζησα στη Φινλανδία από ένα σημείο και ύστερα – φυσικά και με τη βοήθεια της τότε συντρόφου μου – κατάφερα να μπω στη Φινλανδική κοινωνία, στη φινλανδική οικογένεια. Είναι το σημείο που η θρησκεία έχει πάψει να έχει τόση σημασία – δεδομένου φυσικά ότι και η δική μου θρησκεία είχε το πρόθεμα χριστιανός, που βοηθούσε – το κλίμα ήταν κάτι που είχα αρχίσει να καταλαβαίνω – μέχρι κρος-κάντρι σκι είχα αρχίσει να μαθαίνω – και τη γλώσσα την πάλευα σε σημείο να γελάνε πια, αντί να ενοχλούνται με τις δολοφονικές μου επιχειρήσεις να μιλήσω φινλανδικά. Εκεί ήταν που ανακάλυψα τον όρο …πρώτα, δεύτερα και τρίτα ξαδέλφια, συν όρους όπως κουμπάρος και σώγαμπρος. Οι ελληνικές ευγενείς συγγένειες. Εκεί ήταν που κάτι άρχισα να ψυλλιάζομαι ότι κάτι μοιάζει, μέχρι που έγινε πιο αισθητό, όταν ανακάλυψα το …κουτσομπολιό. Μάλιστα το κουτσομπολιό. Και δεν μιλάμε για κοινωνική κριτική, μιλάμε για hardcore κουτσομπολιό, του στυλ τι έκανε η γειτόνισσα το βράδυ που έλλειπε ο άντρας της για ψάρεμα. Για την κουνιάδα (μάλιστα την κουνιάδα) του γαμπρού της νύφης του αφεντικού και τι έκανε με τα λεφτά της προίκας, μάλιστα της προίκας. Η Ελλάδα σε όλο της το μεγαλείο, σε αρκτικούς ρυθμούς. Εκεί ήταν που είδα την απόσταση Αρκτική – Αιγαίο, να μικραίνει.

Σιγά-σιγά και με τον καιρό όλοι οι μύθοι διαλυθήκαν κι αυτό νομίζω ότι ήταν η μεγαλύτερη απογοήτευση που μου έδωσε η Φινλανδία. Το γεγονός του πόσο μοιάζει στην ουσία της με την Ελλάδα. Από το οι γνωριμίες μετράνε, μέχρι το ξέρεις ποιος είμαι ρε, όλα είδα. Ουσιαστικά, αυτό που κάνει τη Φινλανδία τόσο διαφορετική από την Ελλάδα – αν εξαιρέσεις κλίμα, γλώσσα και θρησκεία που φυσικά παίζουν τρομακτικό ρόλο στην εξέλιξη της κοινωνίας τους – είναι το ίδιο το κράτος. Το φινλανδικό κράτος λειτουργεί. Εδώ ξέρετε ποια είναι η μεγάλη ειρωνεία και ταυτόχρονα τραγωδία; Σε πολλές περιπτώσεις, το φινλανδικό κράτος λειτουργεί με τους ίδιους ακριβώς νόμους, που θα έπρεπε να λειτουργεί και το ελληνικό κράτος. Κάτω στη βάση τους όμως, στο πολύ ανθρώπινο επίπεδο, οι Φινλανδοί είναι όμοιοι με τους Έλληνες, σε σημείο εκπληκτικό. Ακόμα και στους μύθους του παρελθόντος, στην πίστη της μοναδικότητάς τους ή στην αλαζονεία τους για το αύριό τους. Ίδιοι ακριβώς.

Εδώ μια παρένθεση. Γνωρίζω και μάλιστα πολλές φορές κι εγώ ο ίδιος ειρωνεύομαι τους Φινλανδούς για την ιστορία τους των τεσσάρων αιώνων. Αυτή είναι η μισή αλήθεια. Οι σύγχρονοι Φινλανδοί είναι ανέκδοτο, όταν μιλάνε για ιστορία και τον ρόλο τους ή τη συμβολή τους στην παγκόσμια εξέλιξη, άλλα αυτό δεν ισχύει για την ιστορία της φινλανδικής γης που είναι τελείως διαφορετική και έχει να πει ιστορίες χιλιάδων ετών και χιλιάδων ανθρώπων. Κάτι σαν την ελληνική γη και τους σύγχρονους Έλληνες, που πιστεύουν όλοι, ότι είναι εγγόνια του Περικλή και του Θησέα.

Αυτές οι σκέψεις, με έβαλαν για κάποιο διάστημα σε ένα παράξενο ταξίδι, να ξαναδώ με τα ματιά των αναμνήσεών μου μέρη που είχα ζήσει και ανθρώπους που είχα γνωρίσει. Σήμερα, ανάμεσα στους πιο εκλεκτούς μου φίλους συγκαταλέγω έναν Κινέζο, μια γιαπωνέζα, μια υπέροχη γυναίκα από τη Νότια Αφρική κι έναν γλυκύτατο άνθρωπο από την Κολομβία, συν όλους τους φίλους, τους πολύ στενούς φίλους που έκανα στη Φινλανδία. Τα κοινά μου με όλους αυτούς, πάρα πολλά. Οι διάφορες μας; Η γλώσσα. Λιγότερο η απόσταση και το κλίμα και σχεδόν καθόλου η θρησκεία. Και αυτό γιατί όταν φτάνουμε στη θρησκεία, αποδεχόμαστε ο καθένας τη διαφορετικότητα του άλλου και το πόσο αυτό επηρεάζει μικρολεπτομέρειες της καθημερινότητας, γιατί στη φιλία μας μόνο αυτό κάνει. Κατά τα άλλα …Άγγλοι, Γάλλοι, Πορτογάλοι, Κινέζοι, Φινλανδοί, Ούγγροι και Έλληνες όλοι …τα ίδια σκατά είμαστε!!!

Και μάλλον θα επανέλθω στο θέμα, γιατί νιώθω ότι δεν το τελείωσα.

Θάνος Καλαμίδας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s