Σαν τα τρελά πουλιά

Δεν πάει πολύς καιρός, που αφιέρωσα χρόνο για να ξαναδώ την ασπρόμαυρη τηλεοπτική σειρά της ΕΡΤ, Λωξάντρα, εποχής 1980- 81. Η σειρά είναι βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Μαρίας Ιορδανίδου και για όσους έχουν διαβάσει εκείνο το κείμενο, θα θυμούνται ίσως την αναφορά που έκανα σε ένα άλλο της βιβλίο, το τρίτο της κατά σειρά συγγραφής αλλά και σε ιστορικό χρόνο, με τίτλο Σαν τα Τρελά Πουλιά

Ovi_greece_0916_096a.gifΗ Μαρία Ιορδανίδου γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1897, από μητέρα Πολίτισσα και πατέρα Υδραίο. Ένα μεγάλο κομμάτι της παιδικής της ηλικίας το έζησε στον Πειραιά. Εγγονή της Λωξάντρας, η ζωή της σημαδεύτηκε από την πληθωρική παρουσία της γιαγιάς της και τα βιβλία της αποπνέουν έναν ολόκληρο κόσμο, που ξεκινά από τον ελληνισμό της Πόλης, τόσο όπως τον έζησε εκεί κατά την παιδική της ηλικία, όσο και αργότερα, όταν ένα μεγάλο κομμάτι του αναγκάστηκε να διασκορπιστεί στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, όπως και η ίδια μαζί με τη μητέρα της.

“Σαν τα τρελά πουλιά τον κάνανε τον κόσμο, οι καταραμένοι. Σαν τα τρελά πουλιά”, είναι η χαρακτηριστική φράση, με την οποία αρχίζει το βιβλίο, γραμμένο το 1978, που η κυρία Κλειώ, η μητέρα της Άννας (και συγγραφέως του βιβλίου) θα συνεχίσει να επαναλαμβάνει μπροστά σε κάθε σημαντικό ιστορικό γεγονός των αρχών του 20ου αιώνα, που εξανάγκαζε τους ανθρώπους σε μεταναστευτικές ή προσφυγικές μετακινήσεις. Και η περίοδος του μεσοπολέμου, οι δεκαετίες του ’20 και του ’30 που περιγράφει η συγγραφέας στο συγκεκριμένο βιβλίο της, δεν έδωσε λίγες αφορμές για τέτοιου είδους ξεριζωμούς και μετακινήσεις. Για την κυρία Κλειώ, “οι καταραμένοι” ήταν “ο Κάιζερ”, που έκανε τον πόλεμο και η Γαλλίδα νύφη της, “η φραντσέζα”, που έγινε αιτία να βρεθεί η κόρη της εκείνη την εποχή στη Ρωσία, να αποκλειστεί εκεί από τη Ρωσική Επανάσταση και να καταφέρει με μεγάλη δυσκολία να επιστρέψει στο σπίτι της, στην Πόλη.

Μητέρα και κόρη, κατά τη μετακίνησή τους στην Αλεξάνδρεια του 1920, μια όχι ακριβώς εξαναγκαστική μετακίνηση μάλλον όμως επιβεβλημένη λόγω οικονομικών δυσχερειών, θα ξαναθυμηθούν τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και τους πρώτους μετανάστες της πολυπληθούς οικογένειας, τους δύο ανιψιούς της κυρίας Κλειώς, που αναγκάστηκαν να φυγαδευτούν στη Νότιο Αφρική, για να μην καταταγούν στον τουρκικό στρατό. Με τη διαμονή της στην τότε Αλεξάνδρεια, η Μαρία Ιορδανίδου θα περιγράψει στο βιβλίο της με ανεξίτηλα χρώματα τον ελληνισμό της ακμάζουσας αλεξανδρινής παροικίας, την εκλεπτυσμένη ζωή των Ελλήνων και γενικότερα των λευκών, την παρουσία επώνυμων διανοουμένων που ξεκίνησαν από εκεί τη συγγραφική τους καριέρα, την ανάπτυξη του εργατικού κινήματος και το χρονικό της δημιουργίας του Κομμουνιστικού Κόμματος Αιγύπτου. Ταυτόχρονα, θα επισημάνει το διαχωρισμό της Αλεξάνδρειας “σε παράδεισο και σε κόλαση”, περιγράφοντας τις άθλιες συνθήκες φτώχειας, βρωμιάς και σωματεμπορίας που επικρατούσαν “στα αράπικα”, τις γειτονιές των ντόπιων. Στο βιβλίο της αναφέρεται και η είδηση της Μικρασιατικής Καταστροφής και τότε, για μια ακόμα φορά, η κυρία Κλειώ θα αναφωνήσει, “Σαν τα τρελά πουλιά τον κάνανε τον κόσμο, οι καταραμένοι. Σαν τα τρελά πουλιά”.

Τα βέλη του φτερωτού έρωτα θα οδηγήσουν την Άννα (και τη μητέρα της) σε νέα μετανάστευση, αυτήν τη φορά στην Αθήνα. Στην Αθήνα της προσφυγιάς του ’22, εποχής που η Άννα, παντρεμένη πλέον με στέλεχος της Αριστεράς και σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί η αποκατάσταση των Ελλήνων Μικρασιατών στη νέα τους πατρίδα, η διαβίωση θα είναι αρκετά δύσκολη. Η συγγραφέας, γήινη κι ανθρώπινη, πάντα κοντά στους απλούς ανθρώπους, θα περιγράψει γλαφυρά όλες εκείνες τις προσπάθειες εγκατάστασης και επιβίωσης των προσφύγων, καθώς και τις συνήθειές τους, που μαζί τους μετανάστευσαν κι εγκαταστάθηκαν στην ελληνική πρωτεύουσα. Μία εξ αυτών, το άγνωστο ως τότε προσφυγικό σουβλάκι, που μέσα από τις περιγραφές της Ιορδανίδου, αισθάνεσαι ότι η μυρωδιά του σου σπάει τη μύτη.

Παράλληλα με τη δική της ζωή, η Ιορδανίδου παραθέτει τα σημαντικότερα γεγονότα εκείνης της διαταραγμένης εποχής. Γνωστά ονόματα της αριστεράς, τον χαφιέ στη γωνία του σπιτιού τους, πολιτικές αναταραχές και κυβερνήσεις που ανεβοκατεβαίνουν, μέχρι την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, 23 χρόνια μετά από τη λήξη του προηγούμενου, ξετυλίγονται στις σελίδες του μυθιστορήματός της, με την ίδια να ξαναθυμάται την περίοδο της Ρωσικής Επανάστασης, του πρώτου πολέμου που γνώρισε, και τον αποκλεισμό της στη Ρωσία. Πόλεμοι, μεταναστεύσεις και προσφυγιά, γραμμένα σε σελίδες ενός βιβλίου με βιωματικά στοιχεία, που καταδεικνύουν την ιστορικότητα και την επαναληψιμότητα των ίδιων και των ίδιων πρακτικών, που αναταράσσουν τις ζωές των απλών ανθρώπων στο πέρασμα του χρόνου. Στον επίλογο του βιβλίου της, η Άννα αναλογίζεται πως, «Τα χρόνια στέκουνται. Εμείς περνούμε».

Το βιβλίο έγινε επίσης τηλεοπτική σειρά της ΕΤ1, το 1987, σε σκηνοθεσία Φώτη Μεσθεναίου και σενάριο των Θανάση Καστή, Φώτη Περδικόπουλου, Νάσου Κατακουζηνού και Φώτη Μεσθεναίου. Η σειρά ολοκληρώθηκε σε 13 επεισόδια των 45 λεπτών, με τους  Νέλλη Αγγελίδου, Τίμο Περλέγκα, Γιάννη Ζαβραδινό, Νίκο Σκιαδά, Φρόσω Μαυρικίου, Αφροδίτη Κοτζιά κ.ά. σε πρωταγωνιστικούς ρόλους. Στον ρόλο της Άννας, η Θέμις Μπαζάκα με την εκπληκτική ερμηνεία της.

 

Λίλιαν Μπαντάνη

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s