Γιαγιάδες …από τη Ρωσία

Είναι πιεστικές. Είναι παράξενες στην όψη. Γκρινιάζουν, αναστενάζουν και μετά σ’ ευλογούν. Οι σημερινές γιαγιάδες της μετα-Σοβιετικής Σιβηρίας, είναι το ίδιο σκληρές –  την ίδια στιγμή τόσο γλυκές, όπως ακριβώς αυτές που συνάντησα κάποτε, στη Μόσχα της ΕΣΣΔ.

Αυτή τη στιγμή ζω σε ένα άθλιο, τσιμεντένιο οικοδομικό τετράγωνο, μια ώρα το πολύ από το ινστιτούτο μου. Καθώς περνάς τις δυο ξύλινες πόρτες- μια εξωτερική, μια εσωτερική- και οι  δυο τους απαραίτητες για την προστασία από τους σκληρούς σιβηρικούς χειμώνες, το πρώτο πράγμα που βλέπεις μπροστά σου είναι μια γιαγιά- φρουρός. Έχουμε τέσσερις τέτοιες, που αλλάζουν μετά από 24ωρες ή 48ωρες βάρδιες. Έχουν ένα μικρό δωμάτιο για να φτιάχνουν το τσάι τους, να βράζουν τα λαχανικά τους και να καπνίζουν, να ξεκουράζονται, ή να παρακολουθούν την προπαγάνδα του RusChannel1. Ακόμα κι όταν τρώνε, ή μιλούν μεταξύ τους ρίχνοντας καμιά ματιά στην tv, κανείς δεν μπαίνει ούτε βγαίνει χωρίς να το ξέρουν. Εννοείται πως οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν τοποθετήσει κάμερες για να παρακολουθούν τις εξωτερικές περιμέτρους ή ακόμα και τους διαδρόμους, μα οι γιαγιάδες ξέρουν όλα σου τα μυστικά. Αντίθετα με τις βιντεοκασέτες, αυτές σχολιάζουν κιόλας.

ovi_greece_0916_086a«Και γιατί δεν πήγες στη δουλειά σήμερα;» είναι το συνηθισμένο πείραγμα από τη σωματώδη Lena, με τα ξασπρισμένα μαλλιά. Στα 74 της, μοιάζει με θαλάσσιο ίππο. Της αρέσουν οι φθηνές σοκολάτες με γέμιση μαρμελάδα (180 ρούβλια στο κιλό) και θέλει σώνει και καλά να μάθει γιατί μια γυναίκα στην ηλικία μου δεν έχει παιδιά, δεν έχει σύζυγο, και είναι αρκετά άπορη για να ζει σε κοιτώνες. Για να την ευχαριστήσω, της ομολογώ πως η ζωή μου χωρίς άντρα είναι έρημη, της είπα πως είχα …φριχτά γυναικολογικά προβλήματα κι έτσι δεν μπόρεσα ποτέ να κάνω το καθήκον μου στην ανθρωπότητα γεννώντας παιδιά. Τότε κι εκείνη κουνάει το κεφάλι της με συμπάθεια, φτύνει βαριεστημένα τους ηλιόσπορους στη χούφτα της και λέει: «Γι αυτό καλή μου δε δείχνεις την ηλικία σου. Δε χρειάστηκε να υποφέρεις για να γεννήσεις μωρά ή να ταΐσεις έναν άντρα. Δεν έκανες το καθήκον σου, ούτε δούλεψες πραγματικά». Χαμογελώ κι εγώ όπως- όπως, αρπάζω το κλειδί μου από τα νύχια της και βγαίνω έξω όσο πιο σεμνότυφα μπορώ. Και οι τέσσερις γιαγιάδες λατρεύουν να συγκρίνουν και να κοντράρονται, κρίνοντας εμένα ως κατώτερή τους. «Οι γυναίκες είναι πονηρές, αλλά οι γιαγιάδες από τη Ρωσία είναι πονηρές και ύπουλες», σκέφτομαι. «Εγώ όμως είμαι καλό κορίτσι».

Πριν μερικές εβδομάδες, εντελώς τυχαία βρέθηκα με ένα εισιτήριο για τον Άμλετ στα ρώσικα. Περιμένοντας στο πολυτελές θέατρο δράματος στην οδό Karl Marx, συνάντησα τη Georgia, μια ευχάριστη νεαρή Ιταλίδα που μελετούσε ρώσικα στο ινστιτούτο. Όταν δώσαμε τα παλτά μας στις γιαγιάδες της guard-αρόμπας, μας κοίταξαν σα να ήμασταν τρελές. «Γιατί δε ντύνεστε πιο ζεστά;» μια γυναίκα με πορτοκαλί μαλλιά σαν πουλάκι μας μάλωσε. «Έχει -18 βαθμούς έξω και φοράτε μόνο παλτά;»

Ακριβώς επειδή την ίδια στιγμή ξεχύθηκε το πλήθος, αντί να απολογηθούμε χαμογελάσαμε και βουτήξαμε στον όχλο για να πάμε στις θέσεις μας. Η σκηνή είχε στηθεί σα διάδρομος, και οι καρέκλες ήταν τοποθετημένες σε σειρές. Αφού είχαμε μπει από τους πρώτους, διαλέξαμε μπροστινές θέσεις. Όμως εγώ είχα έρθει κατευθείαν από τη δουλειά, και κουβαλούσα μαζί την τεράστια δερμάτινη τσάντα μου. Αυτή η τσαντάρα από δέρμα σαύρας ήταν θεόσταλτο δώρο. Και σήμερα κουβαλάω ένα σωρό πράγματα: Το λάπτοπ μου, και μερικά …ψώνια, που έκανα νωρίτερα από την κεντρική αγορά- ένα κιλό μήλα, ένα χοντρό κομμάτι τυρί, ένα κουτί γάλα, 250 γραμμάρια πεντανόστιμες καραμέλες, κι ύστερα τα χρήματα, το κινητό μου και διάφορα άλλα προσωπικά αντικείμενα σε άλλη τσάντα μέσα στην τσάντα, συν το οτιδήποτε άλλο μπορεί να κουβάλησα από και προς το ινστιτούτο. Τις περισσότερες φορές, η τσάντα μου είναι πάνω από δέκα κιλά και δε χαλάει με τίποτα. Είναι πολύτιμη, είναι παμπάλαια, είναι χρήσιμη και είναι γεμάτη από τα πράγματά μου και τα λεφτά μου.

Εκεί που καθόμουν ήσυχα λοιπόν, άκουσα ξαφνικά μια γυναικεία φωνή να τσιρίζει στα ρώσικα:  «Τι νομίζεις ότι κάνεις με ΑΥΤΟ το πράγμα στη μέση;» Ήταν άλλη μια γιαγιά ντυμένη στα ροζ από τη δεκαετία του ’40 και με κοντόχοντρα παπούτσια. Σαν άλλος Σεξπιρικός χαρακτήρας της μοίρας, έδειξε με το τρομακτικό της δάχτυλο την τσάντα μου, που καθόταν στα πόδια μου σα ναρκωμένο ερπετό.

«Είναι η τσάντα μου», της απάντησα.

«Πώς τολμάς να μου αντιμιλάς; Πήγαινε αυτό το πράγμα να το ελέγξουν στο βεστιάριο!» με διέταξε και προσπάθησε να με σπρώξει για να σηκωθώ.

«Παράτα με γιαγιά», της είπα κοφτά, «Δεν είμαι από τους δικούς σου».

Με κοίταξε καλά- καλά, κάτι μουρμούρισε και έκανε μεταβολή, γυρνώντας μια φορά να με κοιτάξει σα μαδημένος κόκορας.

«Θεέ μου, αυτές οι γριές είναι αυταρχικές», είπε η Georgia χαχανίζοντας. «Είσαι σχεδόν στην ηλικία της, κι αυτή πήγε να σου πάρει την τσάντα».

Μα όταν μια άλλη γιαγιά τη χτύπησε στον ώμο και της είπε να κάνει ησυχία, η Georgia σταμάτησε αμέσως να μιλά, παρόλο που η παράσταση δεν είχε αρχίσει ακόμα. Οι γιαγιάδες από τη Ρωσία σπέρνουν το φόβο του Θεού σε όλους, Ρώσους και ξένους.

Άλλη μια …γιαγιαδοπεριπέτεια, μου έτυχε στο λεωφορείο. Καθόμουν στη θέση μου στο λεωφορείο γυρνώντας στο σπίτι, γύρω στις 6 ένα χειμωνιάτικο απόγευμα. Εκείνο το σκοτεινό απόγευμα η θερμοκρασία ήταν στους -22 και ήταν αδύνατο να περπατήσω. Ευτυχώς που το ινστιτούτο είναι η αφετηρία του 16K, οπότε έβρισκα πάντα θέση. Κάθισα λοιπόν, και το λεωφορείο σιγά- σιγά γέμισε. Μια γιαγιά που φορούσε ένα καφετί κοκκώδες παλτό, κόκκινη μαντήλα και μπότες Σιβηρίας από δέρμα ελαφιού, κάθισε δίπλα μου. Με σκούντηξε με τον πισινό της για να πλησιάσει περισσότερο το παγωμένο παράθυρο. Αυτή η γριά ήταν και λιγάκι παχουλή και μύριζε σα βρεγμένο χάμστερ. Έκανα κι εγώ πιο πέρα.

Προφανώς στην κίνησή μου είδε κάποιο δείγμα φιλικότητας, γιατί αμέσως μου είπε: «Κάνει κρύο σήμερα».

«Ναι», της απάντησα, «συνήθως περπατάω για το σπίτι, αλλά σήμερα παραείναι το κρύο».

Πιάνοντας την προφορά μου, η γιαγιά γύρισε και με ρώτησε «Από πού είσαι; Είσαι ξένη».

«Ναι, είμαι Αμερικανίδα», είπα.

Αυτή η απάντηση ξεκίνησε ένα ολόκληρο υβρεολόγιο, γιατί το γούνινο πλάσμα άρχισε να μου λέει πως ο Πρόεδρός μου ήταν πίθηκος, ήταν ηλίθιος, και ήταν υπεύθυνος για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Προσπάθησα να την αγνοήσω, αλλά εκείνη συνέχιζε, λέγοντάς μου πως οι Αμερικάνοι είχαν προκαλέσει όλα τα δεινά στην έρμη Ρωσία. Όταν σηκώθηκα για να φύγω, μου φώναξε: «Γιατί δεν πας πίσω να τους πεις την αλήθεια; Πες τους αυτά που μόλις σου εξήγησα».

Συνήθως είμαι ευγενική, όμως αυτή τη φορά έσπρωχνα και χτυπούσα για να ανοίξω το δρόμο προς το μπροστινό μέρος του λεωφορείου για να φύγω από κοντά της. Στεκόμουν με το χέρι συνεχώς στο κουμπί της στάσης, και μετά από τρεις στάσεις πετάχτηκα έξω.

Η τελευταία γιαγιά από τη Ρωσία που θα αναφέρω, είναι κάποια που γνωρίζω καλά, κάποια που ξέρω εδώ και χρόνια. Είναι από τη Δημοκρατία της Μπουριατίας, και είναι αυτή που επέμεινε να με συνοδεύσει στο περσινό θέρετρο νηστείας, τρέχοντας πάνω κάτω ουρλιάζοντας ότι λιμοκτονούσα. Οι νοσοκόμες αναγκάστηκαν ευγενικά να την πετάξουν έξω. Από κει και μετά δεν ήθελε να μου μιλήσει, επειδή δεν την είχα επισκεφτεί κι επειδή αρνιόμουν να φάω. Μα φέτος, η Tamara Vasilovna με συνάντησε στο σιδηροδρομικό σταθμό όταν ήρθα για μια σύντομη επίσκεψη, ξανά στο δρόμο για τις όχθες της λίμνης Βαϊκάλης.

«Χα, χα, χα», μου έκανε από την μπροστινή θέση, δίπλα στον εγγονό της που οδηγούσε, «νομίζεις ότι θα έρθω ως εκεί μαζί σου; Με τίποτα! Κάτσε να πεθάνεις της πείνας και καλά να περάσεις! Αλλά μην περιμένεις να σε βοηθήσω αυτή τη φορά».

Της χαμογέλασα και της είπα ότι χαιρόμουν που την έβλεπα.

«Αλήθεια, χαίρεσαι;», με ρώτησε στρέφοντας το γέρικο λαιμό χελώνας  για να με κοιτάξει. «Ή μήπως με καλοπιάνεις για να σου κάνω παρέα; Δεν πετυχαίνει το κόλπο σου αγαπητή μου, όχι, δεν πετυχαίνει».

Χαμογέλασε δείχνοντάς μου τα αστραφτερά χρυσά της δόντια και γύρισε μπροστά της.

«Μην οδηγάς τόσο γρήγορα», διέταξε τον εγγονό της. «Άκουσέ με».

Εκείνος κατένευσε και άνοιξε το ράδιο, κοιτώντας με από τον καθρέφτη. Χαμογελάσαμε και οι δυο και αφήσαμε τη γιαγιά να μας οδηγήσει.

Valerie Sartor

Μετάφραση: Κατερίνα Χαρίση

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s