Διεθνής Ημέρα Δημοκρατίας

Από το 2007, με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η 15η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως Διεθνής Ημέρα της Δημοκρατίας. Στόχος, η ευαισθητοποίηση, προώθηση και προάσπιση των αρχών της δημοκρατίας, του πιο συμμετοχικού πολιτεύματος που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα, από την Αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας.

Η ιδέα για την καθιέρωση της μέρας ως Διεθνούς είχε ήδη ξεκινήσει μια 10ετία νωρίτερα, όταν τον Σεπτέμβριο του 1997, η Διακοινοβουλευτική Ένωση (Inter-Parliamentary Union – IPU) ενέκρινε μια Οικουμενική Διακήρυξη για τη Δημοκρατία, μέσω της οποίας επιβεβαιώνονταν οι αρχές της δημοκρατίας, τα στοιχεία και η άσκηση του δημοκρατικού πολιτεύματος και η διεθνής της εμβέλεια. Τα δε διεθνή συνέδρια, σχετικά με τις νέες ή αποκατασταθείσες δημοκρατίες, είχαν ξεκινήσει ήδη από το 1988, με πρωτοβουλία του προέδρου των Φιλιππίνων, Κορασόν Ακίνο (Corazon C. Aquino), μετά την ειρηνική «People Power Revolution”, που ανέτρεψε την 20ετή δικτατορία του Ferdinand Marcos.

Ovi_greece_0916_015a.gif

Μετά το 6ο σχετικό Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην Ντόχα του Κατάρ, το 2006, μια συμβουλευτική επιτροπή που έχει συσταθεί υπό την προεδρία του συνεδρίου, αποφάσισε να προωθήσει την καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας της Δημοκρατίας. Το Κατάρ πήρε το προβάδισμα στη σύνταξη του κειμένου του ψηφίσματος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Το ψήφισμα με τίτλο “Στήριξη υπό τον ΟΗΕ, των Προσπαθειών των Κυβερνήσεων για την Προώθηση και Εδραίωση νέων ή υπό αποκατάσταση Δημοκρατιών” εγκρίθηκε με συναίνεση, στις 8 Νοεμβρίου του 2007.

Και καθώς το περιβόητο και ταυτόχρονα τόσο παρεξηγημένο στην εφαρμογή του δημοκρατικό πολίτευμα αποτελεί γέννημα του δικού μας αρχαιοελληνικού πολιτισμού, λίγα λόγια πάνω σ’ αυτό…

Το δημοκρατικό πολίτευμα της Αρχαίας Αθήνας δεν υπήρξε έμπνευση της στιγμής. Η γένεση και η πορεία των δημοκρατικών θεσμών υπήρξαν αποτέλεσμα ζυμώσεων, που ερμηνεύονται μέσα από την εξέλιξη των κοινωνικών σχέσεων, της οικονομίας και των πολιτικών φαινομένων μιας μακράς ιστορικής περιόδου, από τον 8ο ακόμα αιώνα π.Χ. μέχρι και τον 5ο αι., μέχρι δηλαδή την εποχή που τελικά εγκαθιδρύθηκε η δημοκρατία.

Στο βιβλίο της, Αθήνα: Η Ιστορία μιας Δημοκρατίας, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα (2002), η Claude Mossé αναλύει αυτήν την πορεία μέσα από πλήθος ιστορικών, αρχαιολογικών και φιλολογικών τεκμηρίων. Συγκεκριμένα αναφέρει: “Υπάρχει μια ελληνική πόλη, που η ιστορία της μας είναι περισσότερο γνωστή από των άλλων […], η Αθήνα. […] Ωστόσο, το ξεκίνημα της Αθήνας δεν ήταν ιδιαίτερα αξιοπρόσεκτο. […] Αλλού, στην Ιωνία και στα νησιά, κάνει τα πρώτα του βήματα το ελληνικό πνεύμα, εκεί γεννιούνται το έπος, η λυρική ποίηση και η επιστημονική σκέψη. Αλλού πραγματοποιήθηκαν οι μεγάλοι κοινωνικοί και πολιτικοί μετασχηματισμοί, η οπλιτική επανάσταση, η πρώτη νομοθεσία, η τυραννίδα. Και ξαφνικά, όλα αλλάζουν στις αρχές του 6ου αιώνα […] και η Αθήνα αρχίζει να έχει πια δική της ιστορία, που από την πρώτη στιγμή τη συγκλονίζουν βίαιες ταραχές: η συνωμοσία του Κύλωνα, οι νόμοι του Δράκοντα, οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα και η τυραννίδα του Πεισίστρατου σημαδεύουν το τέλος του 7ου και ολόκληρο τον 6ο αιώνα, μέχρι η περίοδος των αναταραχών να τελειώσει με την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος από τον Κλεισθένη”.

Κατ’ αντίστοιχο τρόπο, ο Gustave Glotz στο βιβλίο του, Η Ελληνική «Πόλις», εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα (1994), διανύει τη μακρά πορεία της δημιουργίας της “πόλης”, από την ομηρική πόλη μέχρι την πόλη – κράτος, συμπορευόμενος με όλες εκείνες τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις, που οδήγησαν στην εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος, καταδεικνύοντας παράλληλα, ότι η δημοκρατία του Κλεισθένη, παρά το γεγονός ότι βασιζόταν στις φαινομενικά “τέλειες” αρχές της ελευθερίας, της αξιοκρατίας, της ισονομίας, της ισοπολιτείας και της ισηγορίας, ωστόσο εμφάνιζε αρκετά κενά για κάποιες πληθυσμιακές ομάδες. Γράφει ο Glotz, “πρέπει να ληφθούν μέτρα, ώστε οι φτωχοί να μπορούν να κάνουν χρήση των πολιτικών τους δικαιωμάτων. Εάν η κοινωνική ανισότητα ήταν πολύ κραυγαλέα, η πολιτική ισότητα θα εξαφανιζόταν. Εάν οι φτωχοί δεν είχαν κάποιο περιουσιακό στοιχείο ή τη διαρκή δυνατότητα να το αποκτήσουν, η ελευθερία θα ήταν απλώς μια αφηρημένη αρχή. Καθήκον του κράτους λοιπόν, αφού έχει τη δύναμη, είναι να γιατρέψει ένα κακό επικίνδυνο για κάθε κοινότητα, θανατηφόρο για μια δημοκρατία. Οφείλει να διαφυλάξει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα μιας κατηγορίας πολιτών, με τον όρο πάντα να μην παραγνωρίσει ή καταπατήσει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα μιας άλλης κατηγορίας”.

Αντίστοιχα κενά εμφανίζει το αρχαιοελληνικό δημοκρατικό πολίτευμα και σε σχέση με άλλες πληθυσμιακές ομάδες, όπως εκείνες των γυναικών ή των δούλων ή των ξένων. Στο βιβλίο της με τίτλο, Η Γυναίκα στην Αρχαία Ελλάδα, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα (2002), η Mossé επισημαίνει ότι “η ιδιότητα του πολίτη συνεπαγόταν την άσκηση μιας λειτουργίας, που ήταν ουσιαστικά πολιτική, τη συμμετοχή στις συνελεύσεις και στα δικαστήρια απ’ όπου οι γυναίκες [όπως επίσης και οι δούλοι και φυσικά, οι ξένοι] αποκλείονταν, όπως αποκλείονταν από το σύνολο των εκδηλώσεων της πόλης με εξαίρεση ορισμένων θρησκευτικών τελετών”. Ανάλογες επισημάνσεις γίνονται από την Eva Cantarella στο δικό της βιβλίο με τίτλο Οι Γυναίκες της Αρχαίας Ελλάδας, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα (1998), με κεντρικό θέμα τη θέση των γυναικών στην περιβόητη “τέλεια” αθηναϊκή δημοκρατία.

Από την άλλη, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε με τον οξφορδιανό ελληνιστή Antony Andrewes, ο οποίος στο βιβλίο του Αρχαία Ελληνική Κοινωνία, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα (1999), θεωρεί την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος στην Αρχαία Αθήνα του 507, ως μια χρονολογία – ορόσημο, που σηματοδοτεί – “τραβάει διαχωριστική γραμμή”, όπως πολύ χαρακτηριστικά γράφει ο ίδιος – θέτοντας όλη την προγενέστερη ιστορία, μαζί και της αρχαϊκής περιόδου, σε μία βάση εντελώς διαφορετική από εκείνη που για πρώτη φορά εισαγάγει την “πόλη” στο πολίτευμα της δημοκρατίας.

Θα μπορούσα να επικαλεστώ δεκάδες, εκατοντάδες μελέτες, γύρω από τη λέξη “δημοκρατία” και ειδικά την αρχαιοελληνική, που με τόσο στόμφο πολλοί “μεταχειρίζονται” λανθασμένα, χωρίς να έχουν μελετήσει στο ελάχιστο την πορεία της στο χρόνο, τη γέννησή της, τη δομή και τις αρχές της και φυσικά, τη μετεξέλιξή της στο πέρασμα των αιώνων. Δεν θα το κάνω, θεωρώντας επαρκή τα παραπάνω εντελώς ενδεικτικά χωρία, που αποδεικνύουν περίτρανα, ότι η εφαρμογή του δημοκρατικού πολιτεύματος, τόσο από την πλευρά των πολιτών, όσο και από την πλευρά του κράτους, δεν ήταν – και συνεχίζει να μην είναι – απλή υπόθεση.

Η έννοια του “συμμετοχικού” και ειδικά στις “έμμεσες δημοκρατίες” όπως η σύγχρονη μορφή του δημοκρατικού πολιτεύματος, που ασκείται μέσω εκλεγμένων από τους λαούς αντιπροσώπους, δεν περιορίζεται στο δικαίωμα που τους δίνεται να εκλέγουν τους άρχοντές τους, ούτε καν στην υποχρέωσή τους να εφαρμόζουν τους νόμους. Η έννοια του “συμμετοχικού” είναι πολύ πιο βαθειά και πολυεπίπεδη και κατά την ταπεινή προσωπική μου άποψη, βασίζεται πολύ περισσότερο στην εφαρμογή των άγραφων νόμων, του ήθους και της ηθικής, τόσο των πολιτών όσο και των αρχόντων τους, γεγονός το οποίο απαιτεί και από τις δύο πλευρές παιδεία, κουλτούρα, ωριμότητα, σοβαρότητα, κριτική ικανότητα, ευαισθησία και κυρίως υπευθυνότητα, ώστε η κοινότητα να μπορεί να απολαμβάνει στο σύνολό της, τα ύψιστα αγαθά ενός δημοκρατικού πολιτεύματος.

 

Λίλιαν Μπαντάνη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s