Το τάμα της Μεγαλόχαρης και του Ιερωνύμου Μπος

Η γιαγιά μου ήταν μια από εκείνες τις υπέροχες Ελληνίδες της εποχής της, που κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα πήγαινε στην Αγία Τριάδα για να πάρει αγιασμό στο μπουκαλάκι, αντίδωρο στη χαρτοπετσέτα και στην επιστροφή σταματούσε στο περίπτερο της γειτονιάς για να πάρει την Αυγούλα, που τη δίπλωνε προσεκτικά και την έβαζε στην τσάντα της, κοιτώντας γύρω τριγύρω αν τη βλέπει κανένας χαφιές. Φυσικά μιλάω για δεκαετίες πριν, αλλά και μετά τη μεταπολίτευση, κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα, το πρόγραμμα ήταν ίδιο. Πρώτα αγιασμό και αντίδωρο και μετά η κυριακάτικη Αυγή. Αυγή, γιατί είχε μεγαλώσει, δεν ήταν Αυγούλα και ημιπαρανομία πια. Και τώρα δεν τη δίπλωνε στα οκτώ για να χωρέσει στην τσάντα, αλλά την έβαζε στη μασχάλη.

Άλλες εποχές. Μια Ελλάδα με όμορφους ανθρώπους, απλούς. Και τη Μεγαλόχαρη. Λοιπόν, όποιος δεν έχει πάει στην Τήνο Δεκαπενταύγουστο …έχει χάσει! Και το εννοώ! Μιλάμε να γίνεται το πάτα με να σε πατώ, σπρώξε με να σε σπρώξω, το έλα να δεις, κλάματα, ουρλιαχτά και γέλια, όλα μαζί.

Οι δικές μου εμπειρίες έχουν παρέα τη γιαγιά μου – ναι, αυτήν με την αυγούλα – και έρχονται από τα τέλη του ’60 και τις αρχές του ’70. Βλέπετε, το ταξίδι τάμα δεν το κάναμε μόνο μία χρονιά, αλλά το επαναλαμβάναμε και την επομένη. Σε σημείο μάλιστα που κάποια στιγμή το ’70 είχα γίνει βετεράνος στο σπορ και έδινα οδηγίες σε νεότερους συνομηλίκους, για το πώς να κινούνται ανάμεσα σε γονατισμένους, μπουσουλώντες και παραμιλώντες. Αλλού αντιμετώπιζα σοβαρό προσωπικό πρόβλημα, αλλά θα αναφερθώ σε αυτό σε λίγο.

Είπα ταξίδι τάμα, γιατί η αποστολή στην Τήνο Δεκαπενταύγουστο απαιτεί και τάμα. Αλλιώς, πηγαίνεις άλλη μέρα, άλλο μήνα, άλλη εποχή. Η Μεγαλόχαρη εκεί είναι όλο το χρόνο. Τα τάματα παίζουν από χρυσά δόντια, εικόνες από επίχρυσο ή επάργυρο πόδι ή χέρι, μέχρι ολόχρυσο καραβάκι. Εμείς ήμασταν της λαμπάδας. Φαντάζομαι, έχετε ακούσει το μια λαμπάδα στο μπόι σου. Εκεί ήμασταν εμείς. Τώρα η γιαγιά μου, όπως κι άλλες γιαγιάδες όπως είχα παρατηρήσει, στήριζαν αυτό το μπόι σε αναμνήσεις από την παιδική ηλικία των ταγμένων, παρά από την πραγματικότητα. Αυτό το λέω, επειδη μια χρονιά που η γιαγιά μου πήρε λαμπάδα τάμα για τον γιο της που είχε για άλλη μια φορά σπάσει πόδι στη μηχανή, πράγμα που σήμαινε ότι έπρεπε να κάνει τάμα το μυαλό του κι όχι το πόδι του, η λαμπάδα που κουβαλούσε η γιαγιά μου από την Αθήνα, ήταν περισσότερο στο δικό μου μπόι – τότε πολύ μικρός – παρά σε αυτό του θείου μου που μου έριχνε τουλάχιστον δυο κεφάλια. Το ίδιο συνέβη και την επομένη χρονιά, που είχε πάρει λαμπάδα τάμα για να περάσει η θεια μου στις εξετάσεις για το πανεπιστήμιο.

Όπως καταλαβαίνετε, αυτές οι λαμπάδες τάμα είναι γενικής χρήσης. Το μπόι τους θέμα προσωπικής οπτικής. Το γενικής χρήσης αφορούσε γεγονότα που είχαν συμβεί, που θα ή που μπορεί να συνέβαιναν και τέλος, επιθυμίες που θα ήθελαν να εκπληρωθούν. Μια χρονιά, η γιαγιά μου με είχε να κουβαλάω τρεις λαμπάδες. Αφήνω στην άκρη το συνεχές …πρόσεχε τις λαμπάδες, θα τις σπάσεις, πρόσεχε που πατάς, μην τις κουνάς έτσι, οι λαμπάδες δεν είναι ακόντιο …και αλλά παρόμοια, το σημαντικό ήταν, γιατί κουβαλούσαμε αυτές τις λαμπάδες από την Αθήνα στην Τήνο και μάλιστα Δεκαπενταύγουστο. Η πρώτη ήταν για μια θειά που είχε αρρωστήσει και μπήκε στο νοσοκομείο, αλλά μετά το τάμα για λαμπάδα έγινε καλά. Η δεύτερη, για μια ξαδέλφη να καλοπαντρευτεί και η τρίτη, για έναν άλλο θείο που ήταν εξορία επειδή ήταν άθεος και κομμουνιστής, ώστε να τον κρατάει η Παναγία καλά. Βγάλε άκρη δηλαδή. Αλλά εμείς εκεί, μια βαλίτσα και μια πλαστική σακούλα προμήθειες για το καράβι, συν τρεις λαμπάδες σφιχτοδεμένες με σκοινί, δικιά μου ευθύνη, και στον Πειραιά αναχώρηση για Τήνο.

Εκεί ξεκίναγε και τέλειωνε το μεγάλο μου προσωπικό πρόβλημα. Εγώ και τα καράβια έχουμε ένα μικρό πρόβλημα συνεννόησης, που παρόλες τις δεκαετίες που έχουν περάσει και τη φαρμακολογία που έχει εξελιχτεί, δεν έχει βελτιωθεί. Υποφέρω από ναυτία, νιώθω ότι κάποιος κουνάει τη θάλασσα, ακόμα και τώρα που γράψω ζαλίζομαι και θα μου επιτρέψετε ολιγόλεπτη διακοπή …………..

Κι έτσι φτάνουμε στην Τήνο! Τα ενδιάμεσα τα αποφεύγω και φαντάζεστε τον λόγο, καθώς και μόνο η αναφορά στη θάλασσα και στο κούνημα …. θα μου επιτρέψετε ακόμα μια ολιγόλεπτη διακοπή …………..

Κατά την άφιξή μας στην Τήνο, πάντα μας περίμενε κάποια βιαστική κυρία, που είχε μιλήσει από το τηλέφωνο με τη γιαγιά μου μερικές μέρες νωρίτερα και διέθετε δωμάτια για νοίκιασμα. Παράλληλα, μας περίμενε κόσμος έτοιμος να υποδεχθεί τα πρώτα στοιχεία ενός σόου, που ήδη εξελισσόταν από μέρες στο νησί. Από το στόμα του καραβιού ανάμεσα σε κορναρίσματα και φωνές, εμφανιζόντουσαν οι πρώτοι που είχαν σκοπό να πάνε μπουσουλώντας στη Μεγαλόχαρη. Μιλάμε για όλες τις ηλικίες κι όλες τις καταστάσεις. Από αυτόν με τις πατερίτσες, μέχρι εκείνη με τα μαύρα που έκλαιγε συνέχεια, όλοι σκυφτοί να μπουσουλάνε προς την έξοδο του λιμανιού και σταδιακά προς το δρόμο που οδηγεί στην εκκλησιά, που κυριαρχεί στην πρώτη εικόνα που βλέπεις από το νησί.

Ovi_greece_0816_053bΟ δρόμος που οδηγεί στην εκκλησία – τουλάχιστον όπως τον θυμάμαι εγώ από τις αρχές του ’70 και που ήταν από τις τελευταίες φορές που είχα πάει – στενός και ανηφορικός, γεμάτος μικρομάγαζα κι από τις δυο πλευρές, που πουλούσαν από σανδάλια μέχρι εικονίτσες κι από λαμπάδες μέχρι σουβλάκια ή λουκούμια. Στο ενδιάμεσο και οι πίνακες του Τηνιακού. Τέτοιο πανήγυρι. Κι όλο χρωματιστό και γεμάτο μυρωδιές από λιβάνι και τζατζίκι, φωνές, κλάματα και γέλια.

Συνήθως φτάναμε 12 ή 13 του μηνός – κατά προτίμηση στις 12 – και το πρώτο απόγευμα ήταν απόγευμα εξερεύνησης και έρευνας. Καλό εστιατόριο με καλές τιμές, καλό καφενείο με θέα τη θάλασσα και μπλε πορτοκαλάδα (χωρίς ανθρακικό), το πρακτορείο Τύπου, Ρομάντζο για τη γιαγιά, τα Κλασσικά Εικονογραφημένα και ο Μικρός Ήρωας για μένα – η αυγούλα μόνο στην Αθήνα, εδώ τον χαφιέ δεν το ξέραμε – και σημείο για να κολυμπήσει έστω μια φορά ο μικρός. Η πλάκα είναι ότι πάντα βρίσκαμε και γνωστούς. Γνωστούς από την προηγουμένη φορά που είχαμε έρθει. Κι αυτοί με τις λαμπάδες τους.

Επίσης την ίδια μέρα γινόταν και η πρώτη επίσκεψη στην εκκλησία. Ήταν που πηγαίναμε να δούμε την εικόνα, να τη φιλήσουμε, μιας και από την επομένη θα πέρναγαν χιλιάδες και θα την έβλεπες μόνο στις αναμνήσεις σου, εγώ να δω το χρυσό καράβι και να εντοπίσουμε αν υπήρχε κανένας γνωστός παππάς από άλλη χρονιά εκεί. Ο λόγος σημαντικός και θα φαινόταν την επομένη νωρίς το πρωί. Βλέπετε, την επομένη και πρωί πρωί με την τσίμπλα στο μάτι – εγώ, η γιαγιά ήταν ταμένη και φρέσκια-φρέσκια – πηγαίναμε στην εκκλησία, χωρίς καν να φάμε πρωινό, για να κοινωνήσουμε και να βρούμε τον παππά. Όπου η γιαγιά θα του έδινε το σημείωμα και τις λαμπάδες. Στο σημείωμα ήταν γραμμένο το όνομα του ταμένου και ο λόγος του τάματος. Αντρέας, σπασμένο πόδι. Αικατερίνη, καλός γαμπρός.

Το μεσημέρι, λαδερά γεμιστά για μένα και μια πατάτες τηγανιτές. Όχι που θα έτρωγα όλες τις πατάτες ή την τεράστια ντομάτα άλλα να, εστιατόριο σημαίνει πατάτες τηγανιτές σε αυτήν την ηλικία. Και μετά το βράδυ, υποβρύχιο και κουβεντούλα, όπου οι μεγάλοι συζητάνε κι εσύ προσπαθείς να παρακολουθήσεις, να καταλαβαίνεις τα μισά και τ’ άλλα μισά να τα φαντάζεσαι.

Και την επομένη της Παναγιάς, της Μεγαλόχαρης. Να το πολεμικό ναυτικό, να και τα ναυτάκια, βαράνε οι σειρήνες την ώρα που βγαίνει η εικόνα, φωνές, κλάματα, ψαλμοί όλα ανακατεμένα. Εμείς πολύ μακριά και πνιγμένοι σε μυρωδιές λιβανιού και ιδρώτα, αλλά η γιαγιά μου σίγουρη και ικανοποιημένη ότι άκουσε τον παππά να λέει για του Αντρέα το πόδι και της Κατερίνας τον γαμπρό. Σε δυο μέρες επιστροφή, η θάλασσα να κουνάει κι γω με μια σακούλα αγκαλιά χωρίς τις λαμπάδες. Θα μου επιτρέψετε ολιγόλεπτη διακοπή …………..

Σήμερα η Ελλάδα έχει αλλάξει πολύ. Δεν ξέρω πόσο έχει αλλάξει το τάμα στη Μεγαλόχαρη τον Δεκαπενταύγουστο κι αν υπάρχει ακόμα τόσος κόσμος να φορτώνεται στα καράβια για Τήνο. Ελπίζω όχι. Ελπίζω τώρα πια οι άνθρωποι να έχουν καταλάβει, πως όταν λέμε συν Αθηνά και χείρα κίνει, η έμφαση είναι στη χείρα. Αλλά ταυτόχρονα, αυτές οι εικόνες πόνου και γκροτέσκου που είδα στην Τήνο τον Δεκαπενταύγουστο έχουν μείνει για πάντα μέσα μου σαν πίνακας του Ιερώνυμου Μπός, που σε απωθεί, σε προκαλεί και σε έλκει ταυτόχρονα.

Ovi_greece_0816_053a.gif

Θάνος Καλαμίδας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s