Η “Εξέγερση των Κυριών” και κάτι Σουφραζέτες για κλάματα

Ειλικρινά, δεν ξέρω πώς φτάσαμε ως εδώ!… Δεν ξέρω και δεν θα πάψω ποτέ να αναρωτιέμαι, πώς και πότε ακριβώς, η θηλυκότητα, η τρυφερότητα και η γυναικεία αξιοπρέπεια καταποντίστηκαν και βρέθηκαν γκρεμοτσακισμένες, με σπασμένα κόκαλα, στους “καιάδες” της ξεδιαντροπιάς, της ατιμίας, της θρασύτητας και της αρπακολλιάς. Δεν κατάλαβα πώς γλίστρησαν μέσα από τα μακριά και λεπτά μας δάχτυλα όλες εκείνες οι αξίες που διδαχθήκαμε από τις μάνες και τις γιαγιάδες μας και θρυμματίστηκαν μπροστά στο τέρας των φτηνιάρικων αναξιοπρεπών συμπεριφορών, των συμφερόντων, των παχιών ανδρικών πορτοφολιών και των κοκαλιάρικων άβυζων γυναικείων κορμιών. Δεν θυμάμαι ποια ακριβώς εποχή έπαψαν να ερωτεύονται οι άνθρωποι, πότε και για ποιον λόγο ξεκίνησαν οι άνδρες να βλέπουν τη “γυναίκα” σαν τη μέγαιρα που θέλει μόνο να τους εκμεταλλευθεί και οι γυναίκες τον “άνδρα”, έξω από τον ρόλο του “αρσενικού” με την παραδοσιακή έννοια της εντιμότητας, της αξιοπιστίας και του λόγου με μπέσα. Πότε και πώς συνέβησαν όλα αυτά; Και πού ήμασταν εμείς, όταν συνέβαιναν; Πού το χάσαμε, Κυρίες μου; Ποτέ δεν θα πάψω να αναρωτιέμαι…

Ovi_greece_063aΗ γνωριμία μου με την έννοια του “φεμινισμού” έγινε όταν κλήθηκα να διαβάσω το βιβλίο της Ελένης Βαρίκα, με τίτλο Η Εξέγερση των Κυριών. Φοιτήτρια τότε, ο ελκυστικότατος τίτλος συμπεριλαμβανόταν στο κατεβατό μιας τεράστιας βιβλιογραφικής λίστας, που χρειαζόμουν για την εκπόνηση μιας ακαδημαϊκής εργασίας. Κακά τα ψέματα, ειδικά μια γυναίκα, δεν ξεκολλάει εύκολα από έναν τέτοιο τίτλο!

Η Εξέγερση των Κυριών είναι μια σοβαρότατη ακαδημαϊκή έρευνα, αποτέλεσμα της διδακτορικής διατριβή της συγγραφέως. Κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι η εμφάνιση ενός ρεύματος, κάπου στα μέσα με τέλη του 19ου αιώνα, με στόχο τη γυναικεία χειραφέτηση και με αναφορές σε όλες εκείνες τις διαστάσεις, τις κοινές στην ιστορία των γυναικών και του φεμινισμού, που οδήγησαν στη δημιουργία μιας φεμινιστικής συνείδησης.

Ο αρχικός προβληματισμός της συγγραφέως βασίζεται στη μελέτη μιας σειράς άρθρων ενός περιοδικού που ξεκίνησε να εκδίδεται στα τέλη του 19ου αιώνα, με τον τίτλο η Εφημερίς των Κυριών. Με αρθρογραφία που έφερε υπογραφές γυναικών, συχνά “κρυμμένων πίσω από τα αρχικά της στήλης αλληλογραφίας”, το περιοδικό είχε σημαντικότατη κυκλοφορία, με συνέπεια και σταθερότητα, τόσο εντός Ελλάδος, όσο και στη διασπορά. Η δε διαδρομή του στο χρόνο διήρκησε για 30 ολόκληρα χρόνια – τα πρώτα 20 με κυκλοφορία σε εβδομαδιαία βάση και τα επόμενα 10, σε 15ήμερη.

Από τους πρώτους προβληματισμούς της συγγραφέως υπήρξε ο εξής: δεδομένου του γεγονότος ότι η Εφημερίς των Κυριών δεχόταν σαφώς επιδράσεις από τον διεθνή φεμινισμό – όπως ακριβώς συνέβαινε και με όλα τα υπόλοιπα ρεύματα στην Ελλάδα – η έρευνα είναι εστιασμένη στο κατά πόσο αυτό το ρεύμα φεμινισμού ισοδυναμούσε πράγματι με μια συνειδητή ενέργεια που ταυτιζόταν και με την εκ παραλλήλου “συνειδητοποίηση από τις γυναίκες της κοινωνικής τους ύπαρξης” ή επρόκειτο απλώς για ένα “εισαγόμενο προϊόν μίμησης”.

Προκειμένου να απαντηθεί το παραπάνω ερώτημα, το βιβλίο εξετάζει όλες εκείνες τις επικρατούσες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες και τη φυσιογνωμία της τότε σύγχρονης Ελλάδας, ρίχνοντας φως στην κοινωνική θέση και ρόλο που κατείχαν οι γυναίκες και μάλιστα όχι αυτόνομα, αυθαίρετα και γενικόλογα, αλλά σε σύγκριση με τις αντίστοιχες θέσεις και ρόλους που κατείχαν οι άνδρες (π.χ. ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς, την εκπαίδευση, την εργασία κλπ.), στα πλαίσια της ίδιας κοινωνικής τάξης, όσο αυτό το επέτρεπε η δομή της κοινωνικής διαστρωμάτωσης εκείνης της εποχής.

Ovi_greece_063bΤο ζήτημα είναι, ότι η δημιουργία μιας φεμινιστικής συνείδησης – όπως και η δημιουργία μιας οποιασδήποτε κοινωνικής συνείδησης – εμπεριέχει πάντα το στοιχείο της ιστορικότητας, δηλαδή μιας διαδρομής μέσα στο χρόνο, όπου η μεταβολή ή η απόρριψη μιας κατάστασης συμβαίνει μέσα από την αποδοχή και τη βαθιά κατανόηση των βιωμάτων και των εμπειριών, επιτρέποντας τη ρήξη με το παλιό και τη διεκδίκηση του καινούριου, είτε αυτό συνδέεται με την ισονομία στην εκπαίδευση, είτε με το δικαίωμα στην ψήφο, είτε με εργασιακά δικαιώματα κλπ.

Και πολύ ορθώς συνέβησαν όλα αυτά και πολύ καλώς οι νεότερες γενιές τα βρήκαμε έτοιμα και απολαμβάνουμε τα αποτελέσματα των διεκδικήσεων των προηγούμενων, θεωρώντας τα μάλιστα και ως δεδομένα, μιας και απέχουμε τόσο πολύ χρονικά από αυτά. Το μεγάλο θέμα όμως είναι, ότι όχι απλώς δεν τα εκμεταλλευθήκαμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, όχι απλώς δεν φροντίσαμε να τα εξελίξουμε, αλλά μετατοπίσαμε το κέντρο βάρους αυτής της ίδιας της έννοιας της “συνείδησης” σε κακέκτυπα που δεν σχετίζονται καν με τον φεμινισμό, αντικαθιστώντας την με την έννοια της “απελευθέρωσης”, προτάσσοντας μάλιστα ό,τι πιο χυδαίο, θρασύ και επιδερμικό, ως σημαντικό και πρωταρχικό. Κι αν ακόμα αυτή η δυσάρεστη διαπίστωση δεν αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο ποσοστό, τότε το μικρότερο νίκησε το μεγαλύτερο, γιατί αυτήν την εικόνα εμφανίζει η κοινωνία μας τις τελευταίες δεκαετίες. Κι αν ισχύει το αντίθετο, πάλι χαμένες είμαστε.

Δεν θέλω να σας στενοχωρήσω, Κυρίες μου, αλλά αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια είναι μια “επανάσταση” χωρίς καμία ουσιαστική διεκδίκηση και μια “εξέγερση” όχι υπέρ, αλλά ενάντια στο ίδιο μας το φύλο! Επιστρέψαμε στην πρακτική της “μίμησης” κάθε εντόπιου ή εισαγόμενου “προϊόντος” και καταντήσαμε… σουφραζέτες για κλάματα! Κι αυτό καλά θα κάνουμε να το κοιτάξουμε!..

Χρόνια μας πολλά!

Λίλιαν Μπαντάνη  

Πηγή

Ελένης Βαρίκα, Η Εξέγερση των Κυριών, Η γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Ελλάδα 1833 – 1907, εκδ. Κατάρτι, Αθήνα, 1996, β’ έκδοση

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s