[Επί χάρτου] Τείχη και Συρματοπλέγματα

Όταν, για πρώτη φορά, είδα σε ντοκιμαντέρ έγκυρη δημοσιογραφική έρευνα για το Τείχος του Βερολίνου, συγκλονίστηκα. Η αλήθεια είναι, ότι μέχρι τότε δεν γνώριζα αρκετά για το θέμα, ούτε και γενικότερα από Ευρωπαϊκή Ιστορία. Από την άλλη, η πρώτη και εξίσου συγκλονιστική επαφή μου με τείχη και συρματοπλέγματα ήταν, όταν σε ηλικία μόλις 8 ετών επισκέφθηκα την Κύπρο, το 1975. Τότε, παρόλο που το περιβάλλον που με φιλοξενούσε ήταν εξονυχιστικά φυλασσόμενο και μόνο η αίσθηση ανελευθερίας που μου δημιουργούσαν όλα εκείνα τα βαρέλια, τα παραφουσκωμένα με άμμο ή τσιμέντο σακιά, τα συρματοπλέγματα και τα φυλάκια που χώριζαν τη Λευκωσία στα δυο, έγραψε μέσα μου πολύ έντονα συναισθήματα. Φανταστείτε τώρα ένα 8χρονο, να περπατάει στην αγορά της πόλης και να μην του επιτρέπουν να πλησιάσει στο παιχνιδάδικο, επειδή το συγκεκριμένο μαγαζί ήταν… το μισό στην κυπριακή Λευκωσία και το άλλο μισό στα κατεχόμενα. Τέλος πάντων, από τότε έχω μια πετριά με όλα αυτά τα τείχη και τα τοιχαλάκια, ψηλά ή χαμηλά, πέτρινα, χωμάτινα ή συρμάτινα, χτισμένα πραγματικά ή νοητά, που υψώνονται ανάμεσα σε κράτη, πόλεις, ανθρώπους…

Για να επιστρέψω όμως στο Τείχος του Βερολίνου, μετά από αυτό το ντοκιμαντέρ που θα πρέπει να το έχω δει περισσότερες από 30 φορές, αποφάσισα να ασχοληθώ με το θέμα και να διαβάσω έγκυρες ιστορικές πηγές, για να ενημερωθώ. Και βέβαια, αν πραγματικά ενδιαφερθείς σε βάθος και θελήσεις να ερμηνεύσεις τα γεγονότα με μια σχετική αντικειμενικότητα, δεν βάζεις εύκολα όρια στην Ιστορία. Ξεκινάς από κάπου που θεωρείς ότι είναι ένα καλό σημείο έναρξης και η ίδια η Ιστορία σε πηγαίνει όλο και προς τα πίσω, προς τα πίσω κι ακόμα πιο πίσω, μέχρι να βρεις την άκρη του νήματος – αν τη βρεις. Κάπως έτσι ξεκίνησα κι εγώ με το Τείχος του Βερολίνου, που το θυμήθηκα σήμερα, με αφορμή τη χθεσινή επετειακή ημερομηνία της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, στις 7 του Φλεβάρη του 1992.

Ovi_greece_039a

Η διάσπαση της Γερμανίας σε Ανατολική και Δυτική δεν έγινε μέσα σε μια νύχτα. Υπήρξε αποτέλεσμα συνεχών ζυμώσεων και αναταραχής ετών από το 1943 ακόμα, διεκδικήσεων και συμφερόντων των διαφόρων δυνάμεων που συμμετείχαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και φυσικά, της ολοκληρωτικής απαξίωσης και της πολιτικής παθητικότητας του Γερμανικού λαού έναντι της δημοκρατίας.

Στο βιβλίο του Σκοτεινή Ήπειρος, Ο Ευρωπαϊκός Εικοστός Αιώνας, ο ιστορικός Mark Mazower γράφει χαρακτηριστικά… “Έχει ήδη γίνει φανερό […] ότι η χάραξη μιας συνοριακής γραμμής από πάνω ως κάτω, στη μέση της Γερμανίας, σήμανε επίσης τη διαίρεση της Ευρώπης. Εκ των υστέρων δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, ακόμα και νικημένη, η Γερμανία κρατούσε το κλειδί για τη μοίρα της Ευρώπης και ότι η διχοτόμησή της διαίρεσε τελικά και την ήπειρο”. Και πράγματι, αν ανατρέξει κανείς προς τα πίσω ιστορικά, μπορεί εύκολα να διακρίνει τη διαφορετικότητα των σκοπιμοτήτων της κάθε κυρίαρχης πλευράς και την οπτική μέσα από την οποία καθεμιά από τις Συμμαχικές Δυνάμεις, τους Αμερικανούς και τους Σοβιετικούς αντιμετώπιζαν το, κατά τα λοιπά, από κοινού συμφωνηθέντος σημείου, ότι η Γερμανία “έπρεπε να αποναζιστικοποιηθεί και να εκδημοκρατιστεί”. Παρεμβάσεις και κόντρα παρεμβάσεις, διεκδικήσεις επί διεκδικήσεων και συνθήκη στη συνθήκη με τον γερμανικό λαό πάντα στην κόψη του ξυραφιού, η διχοτόμηση του Βερολίνου, της Γερμανίας και τελικά ολόκληρης της Ευρώπης, βασίστηκε σε δύο κυρίως άξονες: αφενός, στην εμμονή των Συμμαχικών Δυνάμεων να αντιλαμβάνονται το ναζισμό (και κατ’ επέκτασιν, το όραμα για αποναζιστικοποίηση της Γερμανίας) ως ένα δικτατορικό καθεστώς που προήλθε εκ των έσω και όχι ως ένα κοινωνικο-οικονομικό φαινόμενο που χρειαζόταν δραστικές παρεμβάσεις για να ξεριζωθεί και αφετέρου, στην κομμουνιστική σοβιετική πολιτική που πρέσβευε ότι, για να ξεριζωθεί ο “γερμανικός αυταρχισμός, έπρεπε να καταστραφεί ο καπιταλισμός και να κοινωνικοποιηθεί η οικονομία”.

Δεν ξέρω αν όλα αυτά, μέχρι εδώ, σας θυμίζουν ήδη κάτι, θα συνεχίσω όμως προσθέτοντας, ότι όλα αυτά συνέβαιναν υπό το καθεστώς μιας “προπαγανδιστικής καμπάνιας αναμόρφωσης” του γερμανικού λαού, που περιελάμβανε από ριζικές αλλαγές στα σχολικά βιβλία και τα Πανεπιστήμια, μέχρι και κλείσιμο εργοστασίων που οδηγούσε σε σταδιακή αύξηση της ανεργίας και μέχρι τελικά… σε ελλείψεις τροφίμων, πείνα και αυξανόμενες μαζικές μετακινήσεις προσφύγων από τις Ανατολικές προς τις Δυτικές ζώνες, με σκοπό την επιβίωση. Και βέβαια, όταν οι καταστάσεις φτάνουν σε σημεία που να πιέζουν τόσο πολύ μέσω ενός άοπλου “ψυχολογικού πολέμου σε περίοδο ειρήνης”, τότε η έκφραση “ο σώζων εαυτόν σωθήτω” γίνεται ανάγκη και σημαία, οδηγώντας στην προαναφερθείσα απάθεια, τον ατομικισμό και την πολιτική παθητικότητα, που προφανώς και γιγάντωνε το ενδιαφέρον πρωτίστως για το ψωμί και όχι για τη δημοκρατία. Και αν το αρχικώς αναφερόμενο ιστορικό πλαίσιο δεν σας θύμισε κάτι, υποθέτω ότι αυτά τα τελευταία περί ψυχολογικής πίεσης, εξεύρεσης λύσεων για την επιβίωση κλπ., όλο και κάτι θα σας φέρνουν στο μυαλό – αλίμονο κι αν δεν!…

Και για να κλείσω με την αναφορά στο Τείχος του Βερολίνου, που επί της παρούσης δεν αποτελεί παρά τροφή για σκέψη, θα παραθέσω ένα ακόμα χωρίο από το βιβλίο του Mazower… “Με αντάλλαγμα υποσχέσεις για αμερικανική στρατιωτική και οικονομική βοήθεια, οι Γάλλοι παραιτήθηκαν από τα όνειρά τους […], οι Σύμμαχοι άρχισαν να κάνουν σχέδια για νομισματικές μεταρρυθμίσεις και οικονομική ανασυγκρότηση, οι Ρώσοι αποχώρησαν από την Επιτροπή Ελέγχου, η οποία δεν ξανασυνεδρίασε ποτέ και απέκλεισαν τους δυτικούς τομείς του Βερολίνου. Η διαίρεση της πόλης προανήγγειλε και τη διαίρεση της χώρας”.

Και κάπως έτσι, υψώθηκε το Τείχος. Και τώρα εσείς, μπορείτε να πάρετε το συγκεκριμένο παράδειγμα και να το τοποθετήσετε σε όποιο σημείο του μυαλού σας θέλετε… είτε σε επίπεδο κράτους, είτε σε ευρωπαϊκό, προσφυγικό (εντός και εκτός ευρωπαϊκών συνόρων, ενθυμούμενοι κάτι Αμυγδαλέζες, κάτι σύνορα ΠΓΔΜ, κάτι φράκτες στον Έβρο κλπ. κλπ.) επίπεδο, είτε σε επίπεδο κοινωνικής κρίσης με τα συνεπακόλουθά της (έλλειψη παιδείας και κουλτούρας – κατάρρευση αξιών – ανεργία – φτώχεια – πείνα – ξενοφοβία – ρατσισμό – φιλο-νεοναζισμό) και να κάνετε τα σενάριά σας. Μερικές φορές, δεν είναι κακό να κάνεις σενάρια. Κακά σενάρια! Κάποιες φορές μάλιστα, τα κακά σενάρια καθίστανται και επιβεβλημένη ανάγκη.

Λίλιαν Μπαντάνη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s